ΑΓΙΟΣ ΤΙΤΟΣ

Από την Λιάνα Σταρίδα

Βρίσκεται στην οδό 25ης Αυγούστου δίπλα στην ενετική οπλοθήκη και τη Loggia. Υπήρξε ο μητροπολιτικός ναός του Χάνδακα κατά τη β' βυζαντινή περίοδο. Κατά την περίοδο της ενετικής κυριαρχίας, έγινε ο μητροπολιτικός ναός των Βενετών. 

Ο Άγιος Τίτος εμφανίζεται στους καταλόγους IV 92, V 122, VI (Werdmüller) 21 ως S. Tito και VII (Coronelli) 86 ως Camere dell’ Armamento con Loggia.
Για την αρχαιότερη ιστορία του ναού έχουμε ελάχιστες πληροφορίες.
Μετά την περίοδο της Αραβοκρατίας και ύστερα από την ανάκτηση της Κρήτης το 961 από τον Νικηφόρο Φωκά, αποκαταστάθηκε η Εκκλησία της Κρήτης. Η έδρα της επισκοπής μεταφέρθηκε από τη Γόρτυνα στον Χάνδακα που έγινε η πρωτεύουσα του νησιού. Τότε πρέπει να κτίστηκε η εκκλησία, που αφιερώθηκε στον Ισαπόστολο Τίτο, για να συνεχιστεί η θρησκευτική παράδοση μετά την καταστροφή της Γόρτυνας και του πρώτου ναού του Αγίου Τίτου. Οι αναφορές από την περίοδο της Ενετοκρατίας και οι απεικονίσεις του ναού δεν καθορίζουν ούτε τον χρόνο της ανοικοδόμησης του, ούτε δίνουν ακριβή στοιχεία για τον αρχικό του αρχιτεκτονικό τύπο. Όπως γράφει ο Cornelius: είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν κτίστηκε από τους Ενετούς, αφενός επειδή, αν χτιζόταν από εκείνους, θα υπήρχε σχετική μαρτυρία στις πηγές, όπως υπάρχει για τον ναό του Αγίου Μάρκου και αφετέρου, εάν κτιζόταν από Λατίνους, δεν θα αφιερωνόταν στον Άγιο Τίτο αλλά σε κάποιον άλλον Λατίνο άγιο. Μετά την εγκατάσταση των Ενετών στην Κρήτη, το Βατικανό έδιωξε τον μητροπολίτη Κρήτης και τους επισκόπους και εγκατέστησε Λατίνους αρχιεπίσκοπο και επισκόπους. Οι Ενετοί ήθελαν να φαίνεται ότι συνεχίζουν την εκκλησιαστική παράδοση της Κρήτης και κάποτε επέτρεπαν στους ορθόδοξους ιερείς να λειτουργούν με το τυπικό της ανατολικής Εκκλησίας.
Η ορθόδοξη μητρόπολη του Αγίου Τίτου φαίνεται ολοκάθαρα στο σχέδιο του Buondelmonti του 1415, έτσι όπως ίσως ήταν και στη β΄ βυζαντινή περίοδο. Σε αυτή την εκκλησία μάλλον λειτουργούσαν τόσο ο ορθόδοξος μητροπολίτης Ηλίας όσο και ο τελευταίος μητροπολίτης Κρήτης Νικόλαος.
Ο ναός έπαθε μεγάλες καταστροφές από σεισμό και ανακαινίστηκε στα μέσα του 15ου αι., το 1446, από τον Λατίνο αρχιεπίσκοπο Φαντίνο Ντάντολο. Στον μεγάλο βωμό τοποθετήθηκαν η Τίμια Κάρα του αγίου Τίτου, το λείψανο του αγίου Στεφάνου, του αγίου Μαρτίνου και της αγίας Φωτεινής (ή αγίας Λουκίας). Επίσης, παρέμειναν η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας και άλλα λείψανα και κειμήλια που είχαν διασώσει χριστιανοί από τον ναό της Γόρτυνας. Τα κειμήλια αυτά, λίγο πριν την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς, μεταφέρθηκαν στη Βενετία, στον ναό του Αγίου Μάρκου και της Σωτηρίας (della Salute) αντίστοιχα. Κατά τον σεισμό του 1508, έπαθε σοβαρές ζημιές, χωρίς ωστόσο να χάσει την αρχική του μεγαλοπρέπεια. Μια τυχαία πυρκαγιά τον Απρίλιο του 1544 προξένησε μεγάλες καταστροφές στην εκκλησία, από τις οποίες όμως γλύτωσαν τα άγια λείψανα που φυλάσσονταν εκεί.
Το 1557, ο Άγιος Τίτος ξανακτίστηκε από τα θεμέλια και έγινε η αρχαιότατη βασιλική ωραιότατη (pulcherrima et vetusti operas basilica), όπως αναφέρει ο περιηγητής Kootwyck.
Από το 1535 μέχρι την καταστροφή του ναού από πυρκαγιά το 1544, ο Φραγκίσκος Λεονταρίτης, σε ηλικία 17 χρόνων ή λίγο μεγαλύτερος, αναφέρεται ως κληρικός και οργανίστας στον ναό του Αγίου Τίτου, όπου υπήρχε εκκλησιαστικό όργανο, στον ίδιο ναό όπου ιερουργούσε και ο πατέρας του. Η μουσική παιδεία του φαίνεται, λοιπόν, ότι αποκτήθηκε στον Χάνδακα. Το ανήσυχο πνεύμα του Λεονταρίτη και η ταραχώδης ζωή του τον οδήγησαν στην Κρεμόνα και ξανά στη Βενετία στα 1566. Θέλοντας να ξαναβρεί τη γαλήνη και την ηρεμία, επέστρεψε είκοσι χρόνια αργότερα στην πόλη του, βρήκε ζωντανή τη μητέρα του και ανέκτησε τον βαθμό της ιεροσύνης του. Εκλέχθηκε και πάλι Κανονικός του καθεδρικού ναού του Αγίου Τίτου, εξασκώντας παράλληλα τις μουσικές του δραστηριότητες. Ο Φραγκίσκος Λεονταρίτης παύει να μνημονεύεται στις πηγές από τις αρχές του 1572, κάτι που υποδηλώνει ότι πέθανε εκείνη ή την επόμενη χρονιά, σε ηλικία 54 περίπου χρόνων.
 Για τα ιερά σκεύη, με τα οποία ήταν εφοδιασμένη η εκκλησία την εποχή του Κρητικού Πολέμου, έχουμε αρκετές πληροφορίες, ώστε να συμπεράνουμε ότι, αν και μητροπολιτικός ναός, ο πλούτος του κάθε άλλο παρά εξαιρετικός ήταν.
Για την αρχιτεκτονική μορφή της εκκλησίας από τον 16ο αι. και μετά δεν μπορούμε να σχηματίσουμε σαφή εικόνα από τα σχεδιαγράμματα και τους χάρτες μια και τα περισσότερα είναι ή πάρα πολύ μικρά και απλά σχεδιάσματα ή υπερβολικά ανακριβή και φανταστικά. Από τις πιο αξιοπρόσεκτες απόψεις του Κλόντζα και του Κορνέρ αλλά και από τον χάρτη του Werdmüller συνάγουμε ότι πιθανότατα είχε σχήμα βασιλικής και το κωδωνοστάσιο, που ήταν στεγασμένο με θόλο, βρισκόταν κολλημένο στη νοτιοδυτική γωνία του ναού. Όπως αναφέρει ο Gerola το 1918: η σημερινή κεντρική πόρτα είναι η αρχαία και φέρει επάνω της μία επιγραφή και ένα τόξο που υποβαστάζεται από δύο μικρούς κίονες.
Προς τιμή της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας υπήρχε ειδικό παρεκκλήσι μέσα στον ναό, όπου ήταν τοποθετημένη η θαυματουργή εικόνα, γι’ αυτό και ονομαζόταν και Παναγία του Αγίου Τίτου. Αυτό το παρεκκλήσι ήταν το σημαντικότερο της εκκλησίας και διακοσμημένο με πλήθος ζωγραφικών παραστάσεων. Στις 4/5/1573 ο επίσκοπος Σητείας και Ιεράπετρας, τοποτηρητής του Αρχιεπισκόπου Κρήτης, ανέθεσε στον ζωγράφο Μάρκο Χαλκιόπουλο να ζωγραφίσει δύο μεγάλων διαστάσεων θρησκευτικές παραστάσεις μέσα στο παρεκκλήσι της Παναγίας, τη Γέννηση του Χριστού και τη Στέψη της Θεοτόκου.
 Μέσα στην εκκλησία έδρευε η αδελφότητα του Αγγέλου Φύλακα που ιδρύθηκε την περίοδο του Κρητικού Πολέμου. Η αδελφότητα αναφέρεται στην έκθεση του αρχιεπισκοπικού βικαρίου και αργότερα αρχιεπισκόπου της πόλης Francesco Zeno ο οποίος, περιγράφοντας τον μητροπολιτικό ναό, ανέφερε ότι: στα ήδη υπάρχοντα πέντε αλτάρια του ναού προστέθηκαν άλλα δύο, ένα από τα οποία αφιερώθηκε στον Άγγελο Φύλακα και ότι προς τιμήν του ιδρύθηκε αδελφότητα.
 Την παραμονή της εορτής του Αγίου Τίτου στον εσπερινό, γινόταν μέσα στην εκκλησία το Πολυχρόνιο ή η Φήμη (Laudo) του Πάπα και του αρχιεπισκόπου του Χάνδακα, παρουσία των βενετικών αρχών, του ορθόδοξου και λατινικού κλήρου και η ίδια τελετή επαναλαμβανόταν ανήμερα της γιορτής. Ιδιαίτερης τιμής απολάμβανε όποιος κρατούσε τη λαμπάδα του αρχιεπισκόπου στο Laudo, όπως προκύπτει από σχετική διαμάχη που αναφέρεται στα ενετικά έγγραφα. Η γιορτή του Αγίου Τίτου θεωρείτο μεγάλο γεγονός και συνοδευόταν με λιτανεία προς τον Άγιο Μάρκο όπου ψελνόταν ξανά το Laudo.
 Κατά την περίοδο της πολιορκίας του Χάνδακα, την εκκλησία περιγράφει ο Τζουάνες Παπαδόπουλος: Ο καθεδρικός ναός αφιερωμένος στον Άγιο Τίτο ήταν πολύ παλιό οικοδόμημα, σκοτεινό και με λίγα αλτάρια και ένα αρκετά μεγάλο καμπαναριό με ψηλή κωνική στέγη και καλές καμπάνες. Στον Άγιο Τίτο βρισκόταν το αλτάρι της παλαιότατης εικόνας της Παναγίας που ονομαζόταν Κυρά Μεσοπαντίτισσα. Κάθε Τρίτη τη λιτάνευαν τοποθετημένη μόνη της μέσα σε θήκη και τη συνόδευαν έξι παπάδες ορθόδοξοι με τον πρωτοπαπά πηγαίνοντάς την σε διάφορες ορθόδοξες εκκλησίες. Όταν τέλειωναν οι λειτουργίες στις εκκλησίες που πήγαιναν, πήγαιναν εν πομπή κάτω από το προστώο του ναού του Αγίου Μάρκου.
Από την Eva Tea πληροφορούμαστε ότι: ο Μητροπολιτικός ναός του Αγίου Τίτου θυμίζει στον ταξιδιώτη την εξορία του. Γύρω από την θαυματουργή εικόνα της Μεσοπαντίτισσας, της γεμάτης από αναθήματα Λατίνων και Ορθοδόξων, μαζευόταν ανάμεικτος όχλος από ανατολίτες οι οποίοι επαναλάμβαναν τις σκηνές του ναού της Ιερουσαλήμ όπου στις μεγάλες γιορτές δε δίσταζαν να βάζουν ακόμα και τα κρεβάτια τους μέχρι τον βωμό της Θεοτόκου. Ο ναός αντηχεί και κατά τις ώρες της λειτουργίας από τους διαλόγους, τον θόρυβο και τις κραυγές των δικολάβων λόγω των αιωνίων δικών για τις εφημερίες, τις δεκάτες και τις μισθώσεις που προκαλούσε η σύγχυση του κτηματολογίου. Η διπλανή αρχιεπισκοπή με τα δικαστήρια, τους συμβολαιογράφους, τους ιερείς, τους παπάδες και το στίφος των παρασίτων έδινε την εντύπωση μάλλον παζαριού παρά οίκου του Θεού.
Αμέσως μετά την παράδοση του Χάνδακα και την εγκατάσταση των Οθωμανών, ο ναός παραχωρήθηκε στον Φαζίλ Αχμέτ Κιοπρουλή και μετατράπηκε σε τζαμί, το Βεζίρ Τζαμί (Fazil Achmet Pascia o Visir).
Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, η Εκκλησία της Κρήτης επισκεύασε κατάλληλα τον ναό και το 1925 αφιερώθηκε και πάλι στον Απόστολο Τίτο.
 Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Άγιος Τίτος έπαθε σοβαρές ζημιές καθώς μία βόμβα τρύπησε τη στέγη του νάρθηκα λίγο δεξιότερα της εισόδου. Σχηματίστηκε έτσι, μέσα στον ναό, ένας λόφος από ερείπια και παντός είδους συντρίμμια. Για να μπει κανείς στο εσωτερικό του, έπρεπε να περάσει από αυτό το χάλασμα, ενώ τμήματα από σπασμένους σοβάδες έπεφταν στα δάπεδα του ναού. Τα στηθαία του γυναικωνίτη και το εικονοστάσιο καταστράφηκαν, το καταπέτασμα της Ωραίας Πύλης διαλύθηκε, τα δωδεκάορτα έφυγαν από τη θέση τους και έσπασαν στα δυο, ενώ όλοι οι πολυέλαιοι και τα παράθυρα καταστράφηκαν. Τα μάρμαρα των παραστάδων της θύρας του νάρθηκα και η ενεπίγραφη πλάκα πάνω από αυτήν έπαθαν, επίσης, μεγάλες ζημιές. Επιπλέον, επιτάχθηκε από τη Νομαρχία για να χρησιμοποιηθεί ως αποθήκη σίτου. Η επίταξη έγινε το Φεβρουάριο του 1943 και έληξε τον Μάρτιο του 1944. Σε όλο αυτό το διάστημα που ο ναός χρησιμοποιείτο ως σιταποθήκη, οι ιερείς του Αγίου Τίτου λειτουργούσαν στον Άγιο Μηνά και στον Άγιο Δημήτριο. Στον μικρό κήπο πίσω από το ιερό βήμα, που χρησιμοποιήθηκε ως κοιμητήριο κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης, τάφηκαν οι αξιωματικοί Ι. Τζουλάκης και Ι. Μαρινέλλης καθώς και άλλοι στρατιωτικοί και ιδιώτες.
 Στις 15 Μαΐου του 1966 το ελληνικό αντιτορπιλικό Δόξα μετέφερε την Τίμια Κάρα του Αγίου Τίτου μέσα σε χρυσοποίκιλτη λειψανοθήκη, παρουσία 100.000 και πλέον πιστών, στην εκκλησία του. Η ιστορία ξεκίνησε το 1957, όταν ο Πάπας Ιωάννης ΙΓ΄ σε απάντηση επιστολής του τότε μητροπολίτη Κρήτης Ευγένιου του απέστειλε φωτογραφία της Κάρας του Αγίου Τίτου και αντίγραφο της εικόνας της Μεσοπαντίτισσας. Τον Ιούλιο του 1964, ομάδα κληρικών και λαϊκών πήγε στη Βενετία και με αυτή την ευκαιρία ο Ευγένιος, με προσωπική του επιστολή προς τον Πατριάρχη Ιωάννη Ουρμπάνι, ζήτησε την έγκριση να προσκυνήσουν το λείψανο του πρώτου επισκόπου Κρήτης. Ο Ουρμπάνι τον παρέπεμψε στην Αγία Έδρα. Παράλληλα, η απόδοση της Κάρας του Αποστόλου Ανδρέα στην Πάτρα, οδήγησε τον Ευγένιο να ανακινήσει τη θέμα της ανακομιδής, με αποτέλεσμα να γίνει δεκτό το αίτημά του τον Μάρτιο του 1965. Κατά την ανακομιδή, ήταν τόσος ο κόσμος, ώστε χρειάστηκε πάνω από μια ώρα για να φτάσει η πομπή από το λιμάνι στον ναό του Αγίου Τίτου. Έκτοτε, φυλάσσεται σε ειδικό παρεκκλήσι, στον νάρθηκα του ναού.
Το 1983 έγινε η διαμόρφωση της πλατείας του Αγίου Τίτου με πλακόστρωση που υπάρχει μέχρι σήμερα. Η βάση του μιναρέ του Αγίου Τίτου βρέθηκε κατά τη διάνοιξη των θεμελίων της αποθήκης του ναού. Δεν βρέθηκαν υπολείμματα του παλαιού ναού, αν και η εκσκαφή προχώρησε σε βάθος 4μ.
Αρχιτεκτονικά, η εκκλησία είχε σχήμα βασιλικής, σχεδόν τετράγωνο, με τρούλο στη μέση. Το κωδωνοστάσιο ήταν στη νοτιοδυτική γωνία του ναού, όπου αργότερα κτίστηκε ο μιναρές και το νεότερο κωδωνοστάσιο που, επίσης, κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1970. Ο ναός δεν είχε κόγχες και ήταν προσανατολισμένος ανατολικά, στεγασμένος με ενιαία στέγη. Δύο τοξοστοιχίες χώριζαν το εσωτερικό του σε τρία κλίτη. Στη δυτική του πρόσοψη είχε τρεις πόρτες, όπως φαίνεται σε σχέδιο του Γεωργίου Κλόντζα. Όπως αναφέρει ο Gerola: ήταν μια ωραιότατη και παλιά βασιλική, θαυμαστή για τα μεγάλο πλάτος και ύψος της και τις αμέτρητες κολώνες της που ήταν από λογής λογής σπάνια μάρμαρα και καθώς ήταν στολισμένη με θυρεούς δοξασμένων ανδρών και με άγιες τράπεζες και παρεκκλήσια φαινόταν ότι θα έμενε παντοτινό κόσμημα της πολιτείας.
 Ο ναός καταστράφηκε τον Απρίλιο του 1544 από πυρκαγιά, από την οποία ευτυχώς διασώθηκαν όλα τα ιερά λείψανα και κειμήλια του ναού, μεταξύ των οποίων και η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας, και στη θέση του κτίστηκε το 1557 μεγάλος ναός του ίδιου ρυθμού με τον προηγούμενο και εξίσου μεγαλοπρεπής. Ήταν τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με υπερυψωμένο το κεντρικό κλίτος, με τρεις πύλες στη δυτική όψη, από τις οποίες η μεσαία ήταν η υψηλότερη με ημικυκλικό υπέρθυρο. Στη νότια και τη βόρεια πλευρά είχε από μία είσοδο. Στη συνέχεια της νοτιοδυτικής γωνίας του ναού υπήρχε πύργος κωδωνοστασίου που κατέληγε σε τρούλο. Αυτή η απεικόνιση εμφανίζεται στον χάρτη του Γεωργίου Κλόντζα το 1590. Τον Απρίλιο του 1550, ο καθολικός αρχιεπίσκοπος του Χάνδακα ανέθεσε σε παρισινό τεχνίτη να πελεκήσει από πέτρα Τυλίσου τον ρόδακα του κυκλικού φωταγωγού στην κύρια πρόσοψη του ναού. Ίσως η ανάθεση αυτή σχετίζεται με τις ζημιές που είχε προκαλέσει στο μνημείο η πυρκαγιά.
Στον περίβολο του ναού έθαβαν τους αρχιεπισκόπους, τους κατεπάνω και τους στρατηγούς της βυζαντινής περιόδου. Το έθιμο διατηρήθηκε και την Ενετοκρατία αλλά και κατά την οθωμανική περίοδο.
Η εικονογράφηση του ναού είναι έργο του Ηρακλειώτη αυτοδίδακτου ζωγράφου Ευάγγελου Μαρκογιαννάκη.
Κατά τις αναστηλωτικές εργασίες των αρχών της δεκαετίας του 1990, αποκαλύφθηκε μισοκατεστραμμένο τμήμα του αρχικού πλακόστρωτου δαπέδου, από τετράγωνες πλάκες γκρι μαρμάρου. Από τα στοιχεία που έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα και αποκαλύφθηκαν κατά τις εργασίες, διαπιστώθηκε ότι στο εσωτερικό του γυναικωνίτη υπήρχε γραπτή διακόσμηση με φυτικά θέματα, σύμβολα και επιγραφές από το κοράνι, που όμως καταστράφηκαν εντελώς το 1924 κατά τη μετατροπή του τεμένους σε ορθόδοξο ναό.
Κατά τον σεισμό του 1970, ο Άγιος Τίτος έπαθε μεγάλες ζημιές, με κίνδυνο την κατάρρευση τμημάτων του ναού. Οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν το 1971 και τότε κατεδαφίστηκε το τσιμεντένιο κωδωνοστάσιο που είχε προστεθεί στη νοτιοδυτική γωνία του ναού.
Ο σημερινός ναός είναι οικοδόμημα τετράγωνης κάτοψης με νάρθηκα και ημισφαιρικό τρούλο που στηρίζεται σε τέσσερις πεσσούς. Οι εξωτερικές όψεις του, επενδυμένες με λαξευτούς πωρόλιθους, είναι διαμορφωμένες σε πέντε κάθετα διάχωρα μέσα στα οποία διατάσσονται τα ιδιαίτερα επιμελημένα και διακοσμημένα ανοίγματα.

Ο ΑΓΙΟΣ ΤΙΤΟΣ ΩΣ ΤΕΜΕΝΟΣ ΒΕΖΙΡ
Sadrazam Ahmed Pașa Kȍprűlű Camii (Τέμενος Βεζίρ, Άγιος Τίτος)
Η εκκλησία του Αγίου Τίτου υπέστη εκτεταμένες μετατροπές προκειμένου να λειτουργήσει ως τέμενος. Σύμφωνα με την περιγραφή του Τσελεμπί, στην ανατολική πλευρά καθαιρέθηκε η κόγχη του ιερού και στη θέση της ανοίχτηκαν τρεις πόρτες. Μπροστά από αυτές διαμορφώθηκε ένα πρόθυρο που στηριζόταν σε λεπτούς στύλους και είχε στέγη καλυμμένη με μολύβι. Στη νότια πλευρά προστέθηκαν τέσσερις θόλοι, για να διαμορφωθεί ο χώρος του μιχράμπ. Με αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα κεντρικό κλίτος και ο ναός έγινε τετράγωνος, όπως δείχνει ο χάρτης του αγγλικού ναυαρχείου του 1843.
Όπως το περιγράφει ο Τσελεμπί: αυτό το τζαμί έχει πάντοτε πολλούς πιστούς γιατί βρίσκεται κοντά στην αγορά και το παζάρι. Το μήκος και το πλάτος του είναι από 80 πόδια. Πάνω από το μιχράμπ βρίσκεται ένας τρουλίσκος που στηρίζεται σε τέσσερις κολώνες. Πάνω από το παλιό κτίσμα με την οροφή από κυπαρισσόξυλα, είναι μολυβοσκέπαστο. Το μιχράμπ και ο άμβωνας είναι στολισμένα από κρύσταλλα και μουράνο. Το τζαμί λούζεται από το φως. Από την μπροστινή πλευρά του μιχράμπ περνά μια πλατειά λεωφόρος. Στα ανατολικά βρίσκεται ένας κήπος του Ιρέμ. Τρείς πύλες έχει το τζαμί, η μία είναι μικρή, η μεσαία η μεγάλη αποτελείται από τρεις πόρτες και η τρίτη ανοίγει προς τα ανατολικά. Η πύλη που βρίσκεται προς τα αριστερά βλέπει στην αριστερή αυλή με τη στέρνα και το σιντριβάνι. Πάνω από το σιντριβάνι που είναι ένα έργο τέχνης, ο μηχανικός του έστησε ψηλό τρούλο πάνω σε έξι λεπτές μαρμάρινες κολώνες. Στα αριστερά του τζαμιού βρίσκεται η είσοδος για τους πιστούς που στηρίζεται σε δοκούς και έχει οροφή από σκαλιστό ξύλο. Στα δεξιά βρίσκεται ένας καινούριος, ψηλός μιναρές που είναι ακριβό έργο τέχνης.
Στη νοτιοδυτική πλευρά του τεμένους κατασκευάστηκε ένας μεγάλος μιναρές, τον οποίο ο Τσελεμπί χαρακτηρίζει ως ωραιότερο του αυτοκρατορικού τζαμιού Χουγκιάρ (Άγιος Φραγκίσκος). Σύμφωνα με τα οθωμανικά αρχεία, ο μιναρές κατεδαφίστηκε το 1685 λόγω φθορών που προκλήθηκαν από την κακή ποιότητα των λίθων και του ασβέστη που είχαν χρησιμοποιηθεί και ξαναχτίστηκε από τα θεμέλια.
Ο μεγάλος σεισμός του 1856 κατέστρεψε εξ ολοκλήρου τον ναό που κτίστηκε πάλι από την αρχή, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αθανάσιου Μούση. Για την κατασκευή του ναού χρησιμοποιήθηκαν λίθοι και μάρμαρα από τον ερειπωμένο ναό του Αγίου Φραγκίσκου.
Το νέο μεγαλοπρεπές τέμενος εγκαινιάστηκε την ημέρα της εορτής της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, στις 24 Σεπτεμβρίου1871. Όπως αναφέρει ο Ξανθουδίδης: Το χαρίεν αυτό αρχιτεκτονικόν καλλιτέχνημα, που δεν υπήρξεν παρόμοιόν του εν Κρήτη, με τα πολλά παράθυρά του, με τα καμπυλωτά και τοξωτά περιγράμματά των, παρουσιάζει όψιν αραβικήν, όπως το βλέπομεν σήμερα. Ο πανύψηλος μιναρές του με τους δύο «σεριφέδες» του κατεδαφίστηκε, και τελευταία, ύστερα από την ανταλλαγή των πληθυσμών, η εκκλησία Κρήτης παρέλαβε τον ναό, τον επισκεύασε κατάλληλα και το 1925 καθιερώθηκε και πάλι, ύστερα από 256 χρόνια, στον Ισαπόστολο Τίτο.
Το νέο οικοδόμημα που σώζεται σήμερα είναι ένα εκλεκτικιστικό μνημείο, με διάφορα στοιχεία από τους ρυθμούς των μνημείων της Κωνσταντινούπολης, τετρακιόνιο με ημισφαιρικό τρούλο και νάρθηκα.
Στη νοτιοδυτική γωνία του νάρθηκα υψωνόταν ο μιναρές που είχε ύψος 10,63μ. Η έδραση του μιναρέ ήταν ενσωματωμένη αλλά και μορφολογικά ανεξάρτητη του ναού. Σύμφωνα με φωτογραφικό υλικό των αρχών του 20ού αι., η βάση του μιναρέ είχε κυκλική διατομή με δακτύλιο και ένα κοιλόκυρτο κλασικό κυμάτιο. Στον κορμό του υπήρχαν δύο κυκλικοί εξώστες με στηθαίο, διακοσμημένο ανά αποστάσεις με κιονίσκους και συνεχόμενα θωράκια. Το επίπεδο της έδρασης του κάθε εξώστη ήταν διακοσμημένο με τρία αλλεπάλληλα και διευρυνόμενα βαθμιδωτά προς τα πάνω κυμάτια σταλακτιτών. Ο μιναρές κατέληγε σε ημισφαιρικό τρουλίσκο με δύο κορωνίδες στην κορυφή που έφεραν την ημισέληνο. Τη βάση του τρουλίσκου πλαισίωνε λίθινο γείσο με διακοσμητικά θέματα. Ο κορμός του μιναρέ ήταν κατασκευασμένος με λαξευτούς πωρόλιθους κατά το ισόδομο σύστημα.
Έξω από τη βόρεια και νότια είσοδο του ναού υπήρχαν προστώα με τρίρριχτη επικλινή στέγη από κεραμίδια που στηριζόταν από τη μια πλευρά στον εξωτερικό τοίχο του κτιρίου και απ’ την άλλη σε δύο λεπτούς κίονες με ξύλινο διακοσμημένο επιστήλιο και γείσο. Η νότια είσοδος χρησίμευσε από το 1925 έως το 1956 ως κύρια είσοδος του ναού.
Οι όψεις του κτιρίου, που απηχούν ρυθμούς της οθωμανικής τέχνης αλλά και της βυζαντινής ναοδομίας, σχεδόν αντιγράφουν τις όψεις των οθωμανικών μαυσωλείων. Όλο το οικοδόμημα στο άνω μέρος κοσμείται περιμετρικά με κυμάτια από σταλακτίτες και προεξέχον γείσο, ενώ υπάρχει λιθόγλυπτη, διάτρητη επίστεψη που ακολουθεί τη διάσπαση των πλευρών του όγκου του κτιρίου.
Ο τρούλος είναι ένα πλήρες ημισφαίριο, το τύμπανο του οποίου διαμορφώνεται εξωτερικά ως οκταγωνικό και είναι επενδεδυμένο με πλάκες πωρόλιθου.
Ιδιαίτερο κατασκευαστικό στοιχείο που αποκαλύφθηκε κατά τις στερεωτικές εργασίες της δεκαετίας του 1990 είναι ότι όλο το πάνω μέρος του ναού, δηλαδή τα τόξα, οι θόλοι, ο τρουλίσκος, οι στέγες και ο τρούλος είναι κατασκευασμένα με μπαγδατί.
Εσωτερικά, το μιμπέρ που αφαιρέθηκε το 1965, βρισκόταν στην ανατολική πλευρά του βορειοδυτικού κεντρικού πεσσού του ναού και ήταν εξ ολοκλήρου κατασκευασμένο από μάρμαρο. Ο νάρθηκας και ο γυναικωνίτης αποτελούσαν ενιαίο χώρο. Στις δύο γωνίες του υπήρχαν δύο ξύλινες κλίμακες που οδηγούσαν στον γυναικωνίτη. Σήμερα υπάρχει μόνο η νοτιοδυτική σκάλα, κατασκευασμένη με σκυρόδεμα.
Μπροστά από το τέμενος χτίστηκε από τον Κιοπρουλή η πρώτη από τις φιλανθρωπικές κρήνες του Χάνδακα, αφιερωμένη στο όνομά του, και στη νοτιοδυτική πλευρά προς την Αρμέρια κατασκευάστηκε θολοσκέπαστη κρήνη καθαρμών εξαγωνικού σχήματος, που σωζόταν μέχρι τις αρχές του 20ού αι.

ΝΑ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΠΑΛΙΟΙ ...ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΝΕΟΙ !!!........

Γράφει ο Μιχάλης Γ. Δασκαλάκης *** 
__________________________________________________________________

...Θυμάμαι την 10ετία 50- 60 στο Σελάκανο*, έφερε κι εγκατέστησε το Δασαρχείο έναν επιχειρηματία-καταστροφέα του Δάσους ...από την Εύβοια...ονόματι Μελαδιώτης ...Ήρθε κι εγκατέστησε αυτός στις Μάλλες καμιά 10 εργάτες δικούς του, με ειδικά εκπαιδευμένα μουλάρια Και πρόσλαβε ξυλοκόπους (μαναροκόπους) ντόπιους .....Έκοψαν τα ωραιότερα,μεστωμένα ,κι υγιή Πεύκα χιλιάδες μ2...Η ζημιά στο Δάσος ανεπανόρθωτη ..Οι κορμοί άνοιγαν βαθιά χαντάκια διάβρωσης στο εδάφους, μέχρι να τους κατεβάσουν στο Αμαξωτό να φορτωθούν, ...που αργότερα με τις βροχοπτώσεις έγιναν χείμαρροι ....

Μετά από πολύ καιρό (χρόνια) ακούστηκε ότι θα έρχονταν ο Δασάρχης με τον Μελαδιώτη στο χωριό μας τον Χριστό, να καθησυχάσουν τους κάτοικους που άρχισαν και διαμαρτυρόντανε ..

Δάσος Σελακάνου

Άνθρωπος ν αντισταθεί τότε στην εξουσία, δεν υπήρχε ... Μια αναφορά του τοπικού Σταθμάρχη χωροφυλακής ...σε τύλιγαν σε μια κόλλα κι άντε για “διακοπές” ..!!--------------------

Στο Χωριό βρέθηκε ο Δασκαλογιώργης** ..συνταξιούχος υπαξιωματικός κι ανάπηρος πολέμου ... Αυτόν δεν τον ακουμπούσαν οι αναφορές ..κι οι Χωροφυλάκοι ...................Μιλάει σε 2-3 νεαρούς ζωηρούς και σαματατζήδες !!...Τους εξηγεί ότι θα κάνει στο καφενείο επίθεση στον Δασάρχη και τον Μελαδιώτη ....--------------ότι σε συνεργασία οι δυο τους, καταστρέφουν το Δάσος του Σελακάνου ...Έτσι κι έγινε.

Ήρθε ο Επιχειρηματίας Μελαδιώτης με τον Δασάρχη ...Το πρώτο που έκανε ο Μελαδιώτης..ήταν να απευθυνθεί μεγαλόφωνα στον καφετζή :

Καφετζή κέρνα τους όλους !!........

Τότε παίρνει το λόγο ο Δασκαλογιώργης κι αφού τον ευχαρίστησε για το κέρασμά του , άρχισε το τροπάριο...

Εμείς οι κάτοικοι θα απευθυνθούμε στον Εισαγγελέα για την καταστροφή που γίνεται στο Δάσος.... Με τους μιλημένους να επιβεβαιώνουν κι επικυρώνουν δια βοής... τα λεγόμενά του : Ναι ναι!!! Καταστρέφετε το Δάσος.....!!-----

Την επαύριο ειδοποιούν τους ξυλοκόπους ..τέρμα η δουλειά ...Δούλεψαν ακόμη καμιά 15ρια ημέρες οι κολλητοί του ημιονηγοί με τα μουλάρια .... φόρτωσαν και τους τελευταίους κορμούς ... τα μάζεψαν κι έφυγαν ....κι έτσι γλύτωσε το Δάσος του Σελακάνου ........................................

Να πω εδώ ότι δεν υπήρχαν τότε ... τ’ αλυσοπρίονα κι ο αμαξιτός για το Σελάκανο ...!

Τον δρόμο τον άνοιξαν οι Χριστιώτες αρχές τις 10ετιας του 90 !!...Επί προεδρίας του Γιώργη του Προβατάκη .... Ειδάλλως ..... αντίο ωραίο Σελάκανο ...με του χιλιάδες τόνους εκλεκτής ποιότητας Πευκόμελου κάθε χρόνο ...!!****

*** Την ιστορία μου την διηγήθηκε ο +μακαρίτης Αποστόλης του Μανού..... Αποστόλης Καπαράκης . Ο ίδιος δούλεψε ξυλοκόπος του Μελαδιώτη ...!!

 Σημειώσεις δικές μου:

* Το δάσος του Σελάκανου είναι ένα τοπίο άγριας ομορφιάς και ένα από τα    σημαντικότερα οικοσυστήματα της Κρήτης, ενταγμένο στο δίκτυο NATURA 2000.

 To ορεινό πευκοδάσος ξεκινάει 35 χλμ βορειοδυτικά της Ιεράπετρας και καταλήγει στις πλαγιές, κάτω από την κορυφή Αφέντης Χριστός, του όρους Δίκτη.

      Καλύπτεται κυρίως από το ανθεκτικό είδος «τραχείας πεύκης» (Pinus Brutia), που αντέχει στην ξηρασία και  στο βραχώδες έδαφος της περιοχής, αλλά το οικοσύστημα του Σελάκανου περιλαμβάνει και δενδρώδεις   πρίνους, κυπαρίσσια, σφενδάμια, πλατάνια. Κι ακόμη, αγριοαχλαδιές, φασκομηλιές, κατσοπρίνια και    αρπακτικά πουλιά (γεράκια, βιτσίλες) που πετούν πάνω από τις απότομες πλαγιές της Δίκτης.

Στην περιοχή "Μελισσόκηπος" οι μέλισσες έχουν το μικρό τους βασίλειο. Την άνοιξη μάλιστα οι κυψέλες  πολλαπλασιάζονται καθώς μελισσοτρόφοι από όλη την Κρήτη τις μεταφέρουν εδώ,    καθιστώντας το Δάσος του Σελάκανου το σημαντικότερο μελισσοπαραγωγικό σημείο στο νησί.

**     Ο Δασκαλογιώργης ήταν ο πατέρας του γράφοντος και παππούς μου.

Δώρο ζωής του ΙΤΕ στους Κρητικούς με νέο υπερμηχάνημα

Πηγή   neakriti.gr Ένα δώρο ζωής για τους Κρητικούς ετοιμάζεται να κάνει το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι η επιστήμη αγκαλιάζει την κοινωνία. Ένα μηχάνημα πολύτιμο για πολλούς ασθενείς και ειδικά για τους καρκινοπαθείς, το μοναδικό στην Κρήτη, γνωστό ως PΕΤ/CΤ, θα αγοραστεί και θα λειτουργήσει στους χώρους του Ιδρύματος, ανακουφίζοντας πολλούς ασθενείς. Όχι μόνο γιατί η συγκεκριμένη εξέταση, που τώρα κοστίζει 1.000 ευρώ, θα γίνεται δωρεάν μέσω του Συστήματος Υγείας, αλλά και γιατί οι Κρητικοί που την έχουν ανάγκη για τη διάγνωση και παρακολούθηση της πάθησής τους θα αποφύγουν τις μετακινήσεις τους στην Αθήνα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την υγεία και φυσικά τον οικονομική επιβάρυνση των ίδιων και των συγγενών τους. Αρκεί βεβαίως να κινηθούν τα "σκουριασμένα γρανάζια" της κρατικής μηχανής, καθώς, αν και για ένα τόσο σημαντικό σκοπό θα έπρεπε να έχει δοθεί αμέσως το "πράσινο φως", η σχετική επιτροπή του υπουργείου Υγείας ακόμα δεν έχει εξετάσει το αίτημα του ΙΤΕ, παρά την υποβολή του εδώ και τρείς περίπου μήνες. Όπως μας εξήγησε ο πρόεδρος του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, καθηγητής κ. Νεκτάριος Ταβερναράκης, «έχουμε κάνει τη σχετική μελέτη, έχουμε βρει το χώρο όπου θα λειτουργήσει, τον έχουμε διαμορφώσει και αυτό που μένει είναι να πάρουμε την άδεια. Μόλις συμβεί αυτό, θα γίνει ο διεθνής διαγωνισμός για την αγορά του μηχανήματος, το οποίο κοστίζει 1,5 εκατομμύριο ευρώ, και σε έξι μήνες θα μπορούμε να το λειτουργούμε». Το κόστος θα καλυφθεί εξ ολοκλήρου από το ΙΤΕ, το οποίο θα το προσφέρει στην τοπική κοινωνία ώστε να δείξει ότι ο μεγάλος στόχος της διασύνδεσης με τους πολίτες δεν είναι απλώς μια υπόσχεση αλλά πράξη. Πολύ απλά, θα δημιουργηθεί η υποδομή ώστε οι Κρητικοί να συνειδητοποιήσουν ότι η έρευνα δεν είναι κάτι το αφηρημένο, κάτι "αόριστο" για τις ζωές όλων μας, αλλά, αντίθετα, κάτι πολύ απτό και πρακτικό με πολλές εφαρμογές, πολύτιμες στην καθημερινότητα και την υγεία μας. Πόσω μάλλον όταν το ΙΤΕ έχει αποδείξει - και το επισφραγίζει καθημερινά - ότι παράγει έρευνα αιχμής, ανοίγοντας το δρόμο του μέλλοντος για θεραπείες που θα αλλάξουν ριζικά το τοπίο της Ιατρικής. "Όχημα" για αυτή τη στρατηγική «της επόμενης μέρας» για το ΙΤΕ, όπως την αποκαλεί ο κ. Νεκτάριος Ταβερναράκης, αποτελεί το Κέντρο Εξατομικευμένης Ιατρικής, το οποίο δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή πουθενά στην Ελλάδα και μόλις τώρα αρχίζει να παίρνει "σάρκα και οστά" στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε τρεις μόλις ευρωπαϊκές χώρες, τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία. Η φιλοσοφία του βασίζεται στη βασική αρχή ότι δε θα μιλάμε πλέον για ασθένειες, αλλά για ασθενείς. Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός με βάση το γονιδίωμά του, το γενετικό του κώδικα, οπότε ο κάθε γιατρός θα μπορεί "διαβάζοντας" το DNA να αποφασίσει ποιο είναι το κατάλληλο φάρμακο για τον κάθε ασθενή, ποιο αυτό που μπορεί να αποδειχτεί αποτελεσματικό και ποιο όχι. Η επανάσταση αυτή στο χώρο της Ιατρικής περνάει από το ΙΤΕ, μέσα από σταθερά βήματα που υπόσχονται πολλά για το μέλλον. Ένα πολύτιμο μηχάνημα για πολλές παθήσεις Η διασύνδεση της κοινωνίας με την έρευνα δεν είναι απλά μια διακήρυξη, αλλά ένας στόχος που υλοποιείται από το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας μέσα από τη δωρεά του μηχανήματος PΕΤ/CΤ. Το ΙΤΕ στη σπουδαία αυτή προσπάθεια συνεργάζεται με το Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, με συντονιστή της επιστημονικής ομάδας τον καθηγητή Ακτινολογίας, διευθυντή του Εργαστηρίου Ιατρικής Απεικόνισης του ΠΑΓΝΗ δρ Απόστολο Καραντάνα. Την ομάδα στελεχώνουν πυρηνικός γιατρός, ακτινοδιαγνώστες και ακτινοφυσικοί. Όπως μας εξήγησε ο καθηγητής, το μηχάνημα αυτό συνδυάζει δύο διαγνωστικές εξετάσεις καθοριστικής σημασίας κυρίως για καρκινοπαθείς, αλλά και για ασθενείς με άλλες παθήσεις, την τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων και την αξονική τομογραφία. Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία του, πρέπει να τονιστεί ότι η μέθοδος εφαρμόζεται στην Ευρώπη εδώ και 16 έτη, ενώ στην Ελλάδα υπάρχουν 8 αντίστοιχα μηχανήματα στην Αθήνα και 3 στη Θεσσαλονίκη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι με τη λειτουργία του στην Κρήτη ανακουφίζονται οι ούτως ή άλλως ταλαιπωρημένοι από νεοπλασματικές νόσους ασθενείς από ένα επιπλέον βάρος, εκείνο της μετακίνησης στην Αθήνα με τους συνοδούς τους, με το κόστος που κάτι τέτοιο συνεπάγεται (έξοδα μεταφοράς, διανυκτέρευση, κ.λπ.). Με δεδομένο ότι ένα μεγάλο αλλά παράλληλα απομονωμένο νησί, όπως η Κρήτη, εξυπηρετεί και ασθενείς από τη νοτιοανατολική νησιωτική Ελλάδα, το πρωτοποριακό αυτό μηχάνημα αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία. Η προνοητικότητα του ΙΤΕ προχωράει, όμως, ένα βήμα παραπέρα, καθώς, εκτός από το ότι οι ασθενείς θα εξετάζονται δωρεάν με ένα απλό παραπεμπτικό από το γιατρό τους, προτίθεται να μειώσει το κόστος της εξέτασης και για το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, αφού θα εγκατασταθεί κύκλοτρο, το μηχάνημα παραγωγής βραχύβιων ραδιοϊσοτόπων. Τονίζεται ότι το απαραίτητο για την εξέταση ραδιοφάρμακο συμβάλλει σημαντικά στο υψηλό κόστος της εξέτασης και επομένως η τοπική παραγωγή του θα μειώσει σημαντικά το κόστος. Προς το παρόν, το ραδιοφάρμακο παράγεται από ιδιωτική εταιρεία στο Λαύριο, η διάρκειά του είναι χρονικά περιορισμένη και η μεταφορά του προβληματική, γιατί οι αεροπορικές εταιρείες δε δέχονται να το μεταφέρουν. Όσον αφορά σε αυτή καθαυτή τη διαγνωστική εφαρμογή, το μηχάνημα για το οποίο, όπως σημείωσε ο κ. Καραντάνας, «ευελπιστούμε να τύχει της θετικής ανταπόκρισης της Πολιτείας», αφορά σε ποσοστό 90% περίπου τους ογκολογικούς ασθενείς. Πιο συγκεκριμένα, η εξέταση γίνεται για τη διάγνωση του καρκίνου, τη σταδιοποίηση, την επανασταδιοποίηση και τον έλεγχο υποτροπής της νόσου, την εκτίμηση αποτελεσματικότητας της θεραπευτικής αγωγής, καθώς και το σχεδιασμό πλάνου ακτινοθεραπείας. Πρόκειται για ένα πολύτιμο εργαλείο, το οποίο, όπως σημείωσε ο καθηγητής, σε ένα μεγάλο ποσοστό χρειάζονται σε κάποια φάση της πορείας νόσου οι καρκινοπαθείς. Ταυτόχρονα, όμως, το PΕΤ/CΤ έχει εφαρμογή και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στη νευρολογία σε ασθενείς με επιληψία, άνοια και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, στην καρδιολογία για εκτίμηση αιμάτωσης και βιωσιμότητας του μυοκαρδίου και σε εφαρμογές στη ρευματολογία, την ορθοπαιδική και την αγγειοχειρουργική, ειδικά σε φλεγμονές και μετεγχειρητικές λοιμώξεις. Η πρόταση του ΙΤΕ που θα ανακουφίσει πολλούς ασθενείς και χωρίς υπερβολή θα σώσει αρκετές ζωές ελπίζουμε ότι θα κινητοποιήσει το υπουργείο ώστε να κινηθούν άμεσα οι διαδικασίες έγκρισης, για να λειτουργήσει σε σύντομο χρονικό διάστημα σε χώρους του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με ανθρώπινο δυναμικό που στην πλειονότητά του θα αποτελείται από μέλη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ρεπορτάζ: Σταύρος Μουντουφάρης

Καλό ταξίδι.....

ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ Ο ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΞΕΥΕΙ ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ...

Θα σας περιμένουμε!!!!

Τώρα και στο Tripadvisor..

• 

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΣΕΡΒΙΤΩΝ (Καθολική Μονή στον Χάνδακα) της ΛΙΑΝΑΣ ΣΤΑΡΙΔΑ

Αξιόλογα τμήματα του ναού του Αγίου Παύλου του Τάγματος των Σερβιτών, Καθολικού της ομώνυμης μονής, σώζονται ακόμα μέσα σε νεότερες οικοδομές στην οδό Θεσσαλονίκης, πίσω από τα παλιά γραφεία της εφημερίδας Πατρίς, και στην οδό Ταξιάρχου Μαρκοπούλου. Το μοναστήρι συναντάται στους καταλόγους IV 121, V 120, VI (Werdmüller) 78 ως S. Paolo και VII (Coronelli) 39 ως S. Paolo, Chiesa, e Convento de’ Padri Domenicani. Ωστόσο, το μοναστήρι υπήρχε από το 1501, όπως αναφέρεται στη διαθήκη του Τζανή Γραδενίγου.
To 1951 καταγράφεται ότι βρισκόταν στις οικίες ιδιοκτησίας Ακράτου και Πασελάκη Κατίνας στην οδό Θεσσαλονίκης 4.
Σύμφωνα με την περιγραφή του Gerola: "το οικόπεδο για την ίδρυση του μοναστηριού παραχωρήθηκε από τους ευγενείς Κρητικούς στον Αντώνιο Da Viterbo. Έκτοτε το κρατούσαν οι Serviti, ώσπου πέρασε και αυτό στα χέρια των Predicatori, στα τελευταία χρόνια της βενετσιάνικης κυριαρχίας. Μα τίποτα άλλο δεν ξέρουμε ή δεν μπορούμε να συμπεράνουμε για την εκκλησία αυτή που θεωρείτο κι αυτή μια από τις πιο άθλιες λατινικές εκκλησίες της πόλης όχι μόνο για τις διαστάσεις μα και για το σύνολο της οικοδομής. Από αυτήν δεν μένει πια παρά ένα μικρό μέρος που ενσωματώθηκε στο σπίτι του Νικολάου Τσαγκάκη. Το κλίτος έχει πλάτος 3,55 μ, οι τοίχοι έχουν πάχος 1,05 μ. και στεγάζεται ακόμα με θόλο κυλινδρικό πολύ ψηλό». 

Στις αρχές του 20ού αι. ήταν ορατός ο βόρειος μακρύς τοίχος και έφερε καμάρα που στηριζόταν σε δύο ανακουφιστικά τόξα.
Στον χάρτη του Werdmüller, στην περιοχή εμφανίζεται αγρός ή οικόπεδο και βόρεια η Μονή του Αγίου Παύλου των Σερβιτών. Όπως αποτυπώνεται στον χάρτη, το κυρίως κτιριακό συγκρότημα της μονής εκτεινόταν στη βόρεια πλευρά του ναού, ανάμεσα δηλαδή στις οδούς Θεσσαλονίκης και Μονής Απεζανών και νότια της σημερινής πλατείας Ρήγα Φεραίου.
Ο Άγιος Παύλος, σύμφωνα με τον Τζουάνες Παπαδόπουλο: "...ήταν φτωχικός και είχε λίγους Δομινικανούς μοναχούς που ζούσαν από ελεημοσύνες. Είχε ένα αρκετά μεγάλο καμπαναριό με κωνική στέγη. Αυτή η εκκλησία έβλεπε στην πλατεία όπου ο Προβλεπτής του Ιππικού έκανε την επιθεώρηση του φεουδαλικού ιππικού που είπαμε παραπάνω. Η εκκλησία αυτή και το καμπαναριό και όλα τα κελιά των μοναχών ισοπεδώθηκαν σχεδόν από τα κανόνια του εχθρού σε σημείο που δεν μπορούσε κανείς να διακρίνει τί ήταν, εκκλησία ή σπίτια. Σε εκείνη τη συνοικία ερειπώθηκαν και όλα σχεδόν τα σπίτια γιατί το εχθρικό κανόνι χτυπούσε συχνά μια χριστιανική πυροβολαρχία που ήταν απέναντι και οι μπάλες δεν έβρισκαν το στόχο τους, έμπαιναν στην πόλη και έπεφταν σε αυτή την περιοχή και στα σπίτια παρόλο που βρίσκονταν σε μέρος χαμηλότερο από τα τείχη. Το ίδιο συνέβαινε συχνά και σε άλλες συνοικίες και εκκλησίες της πόλης". 

Αρχιτεκτονικά, ο ναός ήταν σταυροειδής επιμήκης με εκατέρωθεν βραχείς κεραίες- παρεκκλήσια.
Σήμερα, εντός νεότερης οικίας, ιδιοκτησίας κληρονόμων Εμμ. Βασιλάκη σώζεται η νότια κεραία-παρεκκλήσι του Αγίου Παύλου που έχει κηρυχτεί διατηρητέο μνημείο.
 Συγκεκριμένα, σώζεται το θολοσκεπές παρεκκλήσι ακέραιο και ενσωματωμένο μέσα στην οικία Βασιλάκη. Εσωτερικά έχει πλάτος 3,55 μ. και ύψος 6,10 μ., φέρει μικρό παράθυρο δυτικά και μεγαλύτερο τυφλό βόρεια. Το δεύτερο είναι αψιδωτό και ακριβώς κάτω από τη βάση του θόλου. Στο μέσον του ανατολικού τοίχου φέρει αψιδωτή κόγχη. Οι εξωτερικοί τοίχοι του, ο νότιος, ο ανατολικός και ο δυτικός είναι και το οικοδομικό όριο της όμορης ιδιοκτησίας.
Κατά τη διάρκεια ανασκαφικής έρευνας στο προς νότο όμορο οικόπεδο, αποκαλύφθηκε ο νότιος τοίχος του κεντρικού κλίτους που αποτελεί τη συνέχεια του παρεκκλησίου στα δυτικά και έχει δεχτεί πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις. Ο τοίχος συνεχίζεται και στις όμορες ιδιοκτησίες δυτικά και έχει ύψος περίπου 5 μ. Στο τμήμα του τοίχου που βρισκόταν μέσα στο έδαφος έχει διατηρηθεί υπόλευκο σαθρό ασβεστοκονίαμα. Σε όλη την επιφάνεια υπάρχει συνεχής πεσσοστοιχία που στηρίζει οξυκόρυφα επάλληλα τυφλά αψιδώματα. Το ύψος των τυφλών αψιδωμάτων είναι 1,90 μ. και η τοιχοποιία τους είναι ισόδομη. Ορισμένα από αυτά έχουν πληρωθεί εντελώς με αργούς λίθους και νεότερα οικοδομικά υλικά.
Στην κορυφή της τοξοστοιχίας υπάρχουν μικρά ορθογώνια φουρούσια. Τα φουρούσια και η τοξοστοιχία υποδηλώνουν την ύπαρξη κλειστού διαβατικού, (chiostro) σε αυτή τουλάχιστον την πλευρά του ναού, ανάλογο με εκείνο που υπήρχε στη βόρεια πλευρά της Παναγίας των Σταυροφόρων.

(Η δημοσίευση προέρχεται από το βιβλίο της Λιάνας Σταρίδα για τους ναούς του Χάνδακα. Για όποιον ενδιαφέρεται, εκεί υπάρχουν όλες οι βιβλιογραφικές αναφορές και η ανασκαφική έκθεση)

Ο ΑΓΙΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΤΩΝ ΔΟΜΗΝΙΚΑΝΩΝ ΤΟΥ ΧΑΝΔΑΚΑ, από την ΛΙΑΝΑ ΣΤΑΡΙΔΑ

(και όχι βέβαια ο ναός των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου!)

Βρίσκεται νότια του θαλάσσιου τείχους, μεταξύ του ενετικού λιμανιού και της πύλης του Δερματά, στην παραλιακή λεωφόρο Σοφοκλή Βενιζέλου. 

Τον συναντάμε στους καταλόγους IV 120, V 119, VI (Werdmüller) 37 ως S. Pietro και VII (Coronelli) 107 ως S. Pietro, Chiesa, e Convento de’ Padri Domenicani.
Ο ναός του Αγίου Πέτρου χτίστηκε στις αρχές της ενετικής κυριαρχίας στον Χάνδακα ως καθολικό της μονής του τάγματος των Δομηνικανών (Domenicani Predicatori). Το τάγμα των Δομηνικανών ιδρύθηκε από τον άγιο Δομήνικο και αποτέλεσε, παράλληλα με το τάγμα των Φραγκισκανών, ένα από τα ισχυρότερα καθολικά μοναστικά τάγματα με καθοριστική παρουσία στα θρησκευτικά και πολιτικά πράγματα της Ευρώπης μέχρι και τον 18ο αι. Κύριος σκοπός του τάγματος, που αναγνωρίστηκε επίσημα από τον πάπα Ονώριο Γ΄ το 1217, ήταν η σωτηρία των ψυχών των ανθρώπων, η υπεράσπιση της πίστης και η καταπολέμηση των αιρετικών. 

Οι Δομηνικανοί επέλεγαν χώρους μέσα στην αστική περίμετρο, είτε σε ναούς που προϋπήρχαν είτε σε ακραίες περιοχές της πόλης. Η παρουσία τους, λοιπόν, στην Κρήτη αναφέρεται λίγο μετά την ίδρυση του τάγματός τους και λίγο μετά τη βενετική εγκατάσταση στο νησί. Έτσι, στον κατάλογο του 1228 αναφέρεται η ύπαρξη μονής στον Χάνδακα μάλλον ως μοναστική κοινότητα, ενώ η πρώτη συγκεκριμένη μνεία για παραχώρηση στο τάγμα δημόσιας έκτασης γης μέσα στον Χάνδακα ανάγεται στο 1248.
Το μοναστήρι αφιερώθηκε στον άγιο Πέτρο τον μάρτυρα μετά το 1253, έτος της ανακήρυξης του τελευταίου ως αγίου. Ο άγιος Πέτρος καταγόταν από τη Βερόνα, ήταν ο πρώτος άγιος μάρτυρας των Δομηνικανών και κήρυξε με μεγάλη απήχηση σε πολλές πόλεις της Ιταλίας. Το 1251 έγινε παπικός ιεροεξεταστής στο Μιλάνο και στο Κόμο και το 1252 δολοφονήθηκε από αντιπάλους του. Έντεκα μήνες μετά τη δολοφονία του ανακηρύχτηκε άγιος από τον πάπα Ιννοκέντιο τον Δ΄.
Το τεράστιο μοναστηριακό συγκρότημα και το καθολικό του υπέστησαν τουλάχιστον τρεις μεγάλες καταρρεύσεις από σεισμούς, το 1303, το 1306 και το 1508.
Επισκευή σε κτίριο της μονής του Αγίου Πέτρου μαρτυρεί έγγραφο της 22/2/1549: Τη δουλεία, το χτίσιμο δηλαδή ενός τοίχου με παράθυρα στον κοιτώνα του μοναστηριού αναλαμβάνει ο οικοδόμος Στέφανο από το Κόμο της Ιταλίας προσωρινούς κάτοικος του Χάνδακα, ύστερα από ανάθεση των ευγενών Piero Quirin, Alvise Loulin, Domenego Avonal και του δικολάβου Sebastian Rosso με τη σύμφωνη γνώμη του πατρός Bortolamio από την Vicenza, με αμοιβή 100 δουκάτα. 

Σε έκθεση του καπετάνιου του Χάνδακα Φιλίππου Πασκουαλίγκο, που γράφτηκε το 1594, την οποία δημοσίευσε, μετέφρασε και υπομνημάτισε ο Στ. Σπανάκης, αναφέρεται το φυλάκιο της πόρτας του μόλου και γενικά το τμήμα του θαλάσσιου τείχους προς το σημερινό λιμενικό περίπτερο, που είχε υποστεί σοβαρότατες βλάβες και υποθαλάσσιες σπηλαιώσεις. Προς τη μεριά του Αγίου Πέτρου, το παράκτιο τείχος, που βρέχεται αιώνες τώρα κυρίως από τους βόρειους και βορειοανατολικούς εξαιρετικά ορμητικούς ανέμους, ρηγματώθηκε σε πολλά σημεία. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, είναι πολύ σημαντικό να αποκατασταθεί επειδή επάνω σε αυτό στηρίζεται το μοναστήρι που έχει εξασθενήσει πολύ τόσο από την ίδια την κατασκευή του όσο και από τα πολλά παράθυρα και πόρτες των κελιών που βλέπουν προς την θάλασσα.
Τα κελιά των μοναχών βρίσκονταν μπροστά από τη δυτική κύρια πύλη του ναού, στον χώρο όπου υπήρχε το ξενοδοχείο Ξενία, και αποτελούσαν παραρτήματα του ναού. Όπως γράφει ο Σπανάκης το 1968: τα πολλά παράθυρα στη βόρεια πλευρά φαίνονται και σήμερα σε δυο σειρές. Η κάτω σειρά δεν διακρίνεται και τόσο καλά εξαιτίας μικρής καθίζησης του κυρίως ναού και των μαζεμένων εκεί απορριμμάτων και άχρηστων υλικών από τις κατά καιρούς κατεδαφίσεις οικοδομών γύρω από αυτόν.
Κατά την πολιορκία του Χάνδακα από τους Οθωμανούς η Μονή του Αγίου Πέτρου δοκιμάστηκε σκληρά. Κοντά στον ναό υπήρχε ενετικό εργαστήρι, όπου κατασκεύαζαν διάφορα πολεμικά υλικά, χειροβομβίδες και οβίδες. Όπως αναφέρουν οι ιστορικές πηγές, στις 14/7/1668 μια τουρκική οβίδα έπεσε πάνω στο εργαστήρι το οποίο ανατινάχθηκε, σκοτώνοντας όλους τους εκεί εργαζόμενους τεχνίτες και δημιουργώντας μεγάλες βλάβες στον Άγιο Πέτρο. Στην τελική επίθεση έγινε στόχος, αχρηστεύτηκε και εγκαταστάθηκαν στρατιώτες στα κελιά των μοναχών.
Λίγους μήνες πριν την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς, όλα τα ιερά σκεύη και τα κειμήλια του μοναστηριού, μεταφερθήκαν στη Βενετία.
Μέσα στο μοναστηριακό συγκρότημα του Αγίου Πέτρου ιδρύθηκαν παρεκκλήσια που αποτέλεσαν έδρες τριών καθολικών θρησκευτικών αδελφοτήτων, του Αγίου Βιτσέντζου, του Ονόματος του Θεού και της Παναγία του Ροζαρίου.
Η αδελφότητα του Αγίου Βιτσέντζου ιδρύθηκε στις 16 Μαΐου 1474, όταν οι μοναχοί της μονής παραχώρησαν κοιμητήριο, στη θέση του οποίου θα οικοδομούσαν αδελφότητα προς τιμή και μνήμη του Δομηνικανού ιερομόναχου Αγίου Βικέντιου Ferreri από τη Βαλένσια της Ισπανίας, που θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ιεραπόστολους της Ευρώπης του 15ου αι. Κατά το β΄ μισό του 16ου αι., στο όνομα της αδελφότητας προστέθηκε η επωνυμία της Θείας Ευχαριστίας και αποτέλεσε μία από τις σπουδαιότερες καθολικές αδελφότητες του Χάνδακα. Η έδρα, λοιπόν, της αδελφότητας ήταν η Μονή του Αγίου Πέτρου, η οποία το 1589, με συμβολαιογραφική πράξη, της παραχώρησε ένα παρεκκλήσι που βρισκόταν στην αυλή του μοναστηριού για να χρησιμοποιείται ως σκευοφυλάκιο. Σύμφωνα με τη συμβολαιογραφική αυτή πράξη, η αδελφότητα του Αγίου Βικέντιου θα είχε τη δυνατότητα να επισκευάζει και να επεκτείνει το παρεκκλήσι με δικά της έξοδα, χωρίς όμως να εμποδίζονται οι μοναχοί να λειτουργούν και να μνημονεύουν τους νεκρούς που βρίσκονταν εκεί ενταφιασμένοι. Περισσότερες ειδήσεις για το νέο παρεκκλήσι και αλτάριο της αδελφότητας παρέχονται από τον Αρχιεπίσκοπο Luca Stella το 1625, ο οποίος έγραφε ότι στο προαύλιο της μονής υπήρχε ένα παρεκκλήσι και ένα αλτάριο αφιερωμένα στον Άγιο Βικέντιο. Στο παρεκκλήσι αποθήκευαν τα κεριά και συγκεντρώνονταν τα μέλη για να συζητούν τα προβλήματα για τις ανάγκες της αδελφότητας. Κάθε μήνα διεξαγόταν μία λειτουργία και η αδελφότητα παραχωρούσε τάφους στα μέλη της. Η πιο σημαντική δραστηριότητα της αδελφότητας ήταν η συμμετοχή των μελών της στη λιτανεία της Αγίας Δωρεάς, ενώ με μεγαλοπρέπεια γινόταν και η γιορτή του Αγίου Βιτσέντζου καθώς την ημέρα εκείνη συνηθιζόταν να προσφέρονται δύο φορτώματα μυρτιές για τον στολισμό του παρεκκλησιού.
Άλλη αδελφότητα που έδρευε σε παρεκκλήσι της Μονής του αγίου Πέτρου ήταν η αδελφότητα του Ονόματος του Θεού και του Αγίου Ρόκκου. Το όνομα του αγίου Ρόκκου προστέθηκε στην επωνυμία της αδελφότητας σε ανάμνηση του μεγάλου λοιμού της πανώλης του 1592-95. Τα μέλη της αδελφότητας, σύμφωνα με έγγραφο του 1643, ανέρχονταν σε 36 και ήταν κυρίως ιταλικής καταγωγής και διαφόρων επαγγελμάτων που διέμεναν στον Χάνδακα. Στις αρχές του 16ου αι. η αδελφότητα δεν διέθετε αρκετούς χώρους ταφής, οπότε οι αδελφοί του Αγίου Πέτρου αποφάσισαν να της παραχωρήσουν τον ακάλυπτο χώρο που βρισκόταν στο περιστύλιο του μοναστηριού, βγαίνοντας από την πόρτα της εκκλησίας προς το βορρά, για την κατασκευή δύο τάφων. Αργότερα, η αδελφότητα απαίτησε κι άλλο χώρο από το μοναστήρι. Συγκεκριμένα, ζήτησε το παρεκκλήσι της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής που επονομαζόταν Άγιος Δομήνικος και βρισκόταν στη θέση του σκευοφυλακίου, τον ακάλυπτο χώρο που βρισκόταν πίσω και ανατολικά από το παραπάνω παρεκκλήσι, τον αέρα του παρεκκλησίου του Αγίου Ιωάννη που συνόρευε δυτικά με εκείνο της Μαρίας της Μαγδαληνής, για να κατασκευάσουν ένα ισόγειο δωμάτιο, να στερεώσουν τα δοκάρια στο καθολικό τη μονής και να ανοίξουν πόρτα στο παρεκκλήσι της Μαρίας της Μαγδαληνής που θα οδηγούσε στο προς τον νότο ακάλυπτο χώρο και, τέλος, να κατασκευάσουν στο παραπάνω παρεκκλήσι και στον κενό χώρο, τάφους για τα μέλη της αδελφότητας. Το μοναστήρι αποφάσισε να ικανοποιήσει τα αιτήματα της αδελφότητας, με αποτέλεσμα να προκύψουν επεμβάσεις και διαφοροποιήσεις στη διαμόρφωση των παρεκκλησίων. Μια τρίτη αδελφότητα που έδρευε στο μοναστήρι του Αγίου Πέτρου ήταν η αδελφότητα της Παναγίας του Ροζαρίου που αναφέρεται το 1621.
Αρχιτεκτονικά, η διάταξη της μονής ακολουθεί το τυπικό σχήμα των εγκαταστάσεων των ταγμάτων, με τα μοναστηριακά κτίσματα κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ναού και με δύο περιβόλους, όπως απεικονίζεται στους χάρτες των Domenico Rossi d’ Este του 1567, του Μανέα Κλόντζα του 1628-1645 και του Vincenzo Coronelli του 1689.
Το καθολικό ανήκει στον τύπο που χρησιμοποιούσαν οι Δομηνικανοί κατά τον 13ο αι., με στοιχεία της αρχιτεκτονικής των Κιστερκιανών μοναχών του 12ου αι.
Κατά τις εργασίες αποκατάστασης του Αγίου Πέτρου, εντοπίστηκαν οι ιστορικές του φάσεις. Προέκυψε, επίσης, ότι οι επιμέρους πολλαπλές ιδιομορφίες του φανερώνουν συγγένειες με σύγχρονά του κτίσματα, της ίδιας αρχιτεκτονικής μορφής, στη Γαλλία και στην Ιταλία του 13ου αι. στο Silvanes, το Venzone και το Rieti. Το γεγονός αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ναός του Αγίου Πέτρου είναι ένα από τα παλαιότερα εν γένει μνημεία της κατηγορίας του και σημαντικό παράδειγμα με ευρύτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για την πορεία της αρχιτεκτονικής του 13ου αι. και την παρουσία της τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.
Στην αρχική του μορφή ήταν ναός μονόκλιτος, ξυλόστεγος με ελαφρά προεξέχον εγκάρσιο κλίτος μπροστά από το πρεσβυτέριο. Το τελευταίο ήταν ορθογώνιο, καλυπτόταν από δύο χαμηλά σταυροθόλια και ήταν πλαισιωμένο από δύο τετράγωνα παρεκκλήσια (παστοφόρια). Στην ανατολική πλευρά, το ιερό, αντί της γνωστής μορφής με ημικυκλική κόγχη, διαμορφώθηκε τετράγωνο με ένα μεγάλο τρίλοβο άνοιγμα σε όλο του το πλάτος. Η διώροφη διάταξη των αρχικών παρεκκλησίων του ιερού δεν έχει εντοπιστεί σε κανένα άλλο παρόμοιο μνημείο. Στην Κρήτη, ο ναός του Αγίου Πέτρου αποτέλεσε πρότυπο για τον ναό του Αγίου Νικολάου στα Χανιά κατά το γύρισμα του 13ου προς τον 14ο αι.
Η τολμηρή αρχιτεκτονική του μνημείου, το κεντρικό κλίτος του οποίου έχει μήκος 54μ., πλάτος 15μ. και ύψος 12μ., σε συνδυασμό με την απουσία αντηρίδων κατά μήκος του βόρειου και του νότιου τοίχου του, φαίνεται ότι συντέλεσαν στην εν μέρει κατάρρευσή του τρεις φορές από σεισμούς, κατά τις αρχές του 14ου αι., στις αρχές του 16ου και μάλλον κατά τον 18o αι.
Πιθανόν, μετά τον σεισμό του 1303 και τις επισκευές που ακολούθησαν, προστέθηκε ένα παρεκκλήσι στη νοτιοδυτική πλευρά, που φέρει τις μοναδικές τοιχογραφίες του 14ου αι. που σώζονται στην πόλη του Ηρακλείου.
Ο άλλος μεγάλος σεισμός του 1508 προξένησε, επίσης, μεγάλες καταστροφές στην εκκλησία.
Πολύ αργότερα, κατά τον σεισμό του 18ου αι., καταστράφηκαν η στέγη, το μεγαλύτερο μέρος του βόρειου τοίχου, το βορειοανατολικό παρεκκλήσι του 14ου αι., το νοτιοδυτικό παρεκκλήσι του 15ου αι., το ανατολικό σταυροθόλιο με τμήμα του μεγάλου τρίλοβου παραθύρου του ιερού, η βορειοδυτική εξωτερική παραστάδα και το άνω μέρος του δυτικού τοίχου.
Παρά τις μετατροπές που υπέστη στο βάθος των αιώνων, το καθολικό της μονής διατήρησε τα βασικά χαρακτηριστικά της ξυλόστεγης βασιλικής με ορθογώνιο πρεσβυτέριο και τετράγωνα παρεκκλήσια στεγασμένα με σταυροθόλια, που ήταν τύπος διαδεδομένος στους πρώιμους ναούς των καθολικών ταγμάτων.
Κατά τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων μεταξύ των ετών 1991-1995, εντοπίστηκαν οι ιστορικές και κατασκευαστικές φάσεις του ναού, με βάση τα οικοδομικά στοιχεία που διατηρήθηκαν από την καθεμία και από τα αρχικά επίπεδα που αποκαλύφθηκαν εσωτερικά και εξωτερικά του ναού. Έτσι, στην αρχική κατασκευή ανήκουν οι τοιχοποιίες, το ένα σταυροθόλιο του πρεσβυτερίου, τα τετράγωνα διώροφα παρεκκλήσια, τα πλαίσια και οι πεσσοί των παραθύρων της ανατολικής και δυτικής όψης και το βόρειο και νότιο παράθυρο του πρεσβυτερίου. Σύμφωνα και με άλλα μορφολογικά στοιχεία, όπως η ένδειξη για την αρχική ύπαρξη εγκάρσιου κλίτους στην κατασκευή, συμπεραίνουμε ότι η αρχική κατασκευή ήταν μονόκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εγκάρσιο κλίτος, με επίμηκες πρεσβυτέριο στεγασμένο με σταυροθόλια, με δύο μικρά τετράγωνα διώροφα παρεκκλήσια και με τρίλοβα ανοίγματα στην ανατολική και δυτική όψη.
Από αρχειακές πηγές πληροφορούμαστε για την εικονογράφηση του σκευοφυλακίου με παράσταση του αγίου Φραγκίσκου να αγκαλιάζει τον άγιο Δομήνικο. Σήμερα, στο τέταρτο νότιο παρεκκλήσι σώζεται μέρος της εικονογράφησης με τοιχογραφίες που πιθανόν ανάγονται στον 15ο αι. Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν παράσταση της Γέννησης του Χριστού και στην κάτω πλευρά μορφές αγίων, όπως της αγίας Αικατερίνης, Κων/νου και Ελένης κ.ά. Ίχνη τοιχογραφιών σώζονται ακόμα σε άλλα σημεία του νότιου τοίχου αλλά και στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης του νοτιοανατολικού παρεκκλησίου, όπου διακρίνεται τμήμα από την παράσταση της Σταύρωσης.
Σε όλη τη διάρκεια της ενετικής κυριαρχίας, τόσο στο εσωτερικό δάπεδο του ναού όσο και εξωτερικά, περιμετρικά των τοίχων του καθολικού, γίνονταν ταφές επιφανών πολιτικών και πνευματικών ηγετών του Χάνδακα.
Κατά τον 14ο αι., μέσα στον ναό τάφηκαν τέσσερις δούκες και αρκετοί ευγενείς, ενώ οι λιγότερο πλούσιοι είχαν τάφους στο μεγάλο κοιμητήριο της μονής που βρισκόταν στην αυλή, βόρεια και δυτικά του καθολικού. Τα παρεκκλήσια και οι βωμοί (αλτάρια) ήταν παραγγελίες ευγενών. Το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή ανήκε στην οικογένεια Grimaldo το 1375. Άλλο παρεκκλήσι ανήκε στην οικογένεια Pasqualigo το1420 και ένα παρεκκλήσι περιέχει τον τάφο της οικογένειας Bono.
Κατά τις εργασίες του 1992, αποκαλύφθηκαν στο εσωτερικό του καθολικού πάρα πολλοί τάφοι ευγενών καθώς και οι πολυτελείς τάφοι των παρεκκλησίων. Στον ναό ετάφησαν κατά καιρούς πολλά επίσημα πρόσωπα, μεταξύ των οποίων οι δούκες της Κρήτης Μάρκος Γραδενίγος, Τζοβάνι Μοροζίνι, Φίλιππος Ντόριος και Μαρίνος Γριμάνης. Στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης εκτίθεται τμήμα επιτύμβιας πλάκας στο όνομα του Γραδενίγου, που προέρχεται ασφαλώς από την εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Σήμερα, όλοι αυτοί οι τάφοι έχουν καταχωθεί και έχει διαμορφωθεί δάπεδο με πλακόστρωση, εκτός των δύο τάφων του νότιου παρεκκλησίου.
Αμέσως μετά την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς, ο Άγιος Πέτρος μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος στη μνήμη του σουλτάνου Ιμπραήμ (Sultan Ibrahim).
Το 1671, για τη διαμόρφωση του ναού του Αγίου Πέτρου σε τέμενος, πραγματοποιήθηκαν πολλές μετατροπές. Επιδιορθώθηκαν ο αυλότοιχος, η στέγη, το ηλιακό ρολόι που βρισκόταν στην πύλη του τεμένους, κατασκευάστηκε κρήνη μπροστά από το τέμενος, διανοίχτηκαν πέντε νέες θύρες, επιδιορθώθηκαν δύο μαρμάρινοι κίονες, προστέθηκε μιναρές στη νοτιοδυτική γωνία και κατεδαφίστηκε το κωδωνοστάσιο. Επίσης, τοποθετήθηκε το σήμα (μισοφέγγαρο) στον άμβωνα, έγινε επιχρύσωση διαφόρων τμημάτων του τεμένους, τοποθετήθηκαν 130 υαλοπίνακες, αφού επιδιορθώθηκαν τα παράθυρα. Όλες αυτές οι εργασίες διήρκησαν έξι μήνες μαζί με την ανέγερση του μιναρέ. Να σημειώσουμε εδώ ότι οι τεχνίτες που εργάστηκαν στην ανέγερση των μιναρέδων της πόλης, εργασία που απαιτούσε εμπειρία και τέχνη, ήταν Αρμένιοι που τους είχε φέρει ο Κιοπρουλής κατά το 1667 ως κατασκευαστές υπονόμων κατά την τελευταία περίοδο της πολιορκίας του Χάνδακα, όταν ανέλαβε την αρχιστρατηγία των οθωμανικών στρατευμάτων.
Το μιχράμπ του τεμένους, τα βοτσαλωτά δάπεδα του περιβάλλοντα χώρου καθώς και ένας κεραμικός κλίβανος των ύστερων οθωμανικών χρόνων εντοπίστηκαν κατά τις εργασίες αποκατάστασης του μνημείου. Στο δάπεδο του ιερού εντοπίστηκαν τα ίχνη τριών ακόμα μιχράμπ που αντιστοιχούν στις φάσεις των οθωμανικών δαπέδων. Στην ίδια περίοδο ανάγεται και η κατασκευή του μιμπάρ και μιας εξέδρας.
Οι φθορές και οι βλάβες από την ορμή της θάλασσας δεν σταμάτησαν ποτέ. Σε έγγραφο του 1714 περιγράφεται η κατάσταση του τεμένους: οι λίθοι στο τμήμα του τείχους μπροστά από το ιερό τέμενος του σουλτάνου Ιμπραήμ καταφαγώθηκαν από την ορμητικότητα των κυμάτων με κίνδυνο να υποστούν βλάβες και καταρρεύσεις οι τοίχοι του τεμένους.
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η στερεότητα και η ύπαρξη του μνημείου ήταν απόλυτα συνδεδεμένη με την κατάσταση στην οποία βρισκόταν το παραθαλάσσιο τείχος. Το 1752, η κατάσταση του παράκτιου τείχους ήταν εντελώς απελπιστική, όπως πληροφορούμαστε από σχετική έκθεση του Πασά της Κρήτης.
Δέκα χρόνια αργότερα, το 1762, το τέμενος είχε καταστεί ετοιμόρροπο και ο μιναρές είχε παρουσιάσει μεγάλη και επικίνδυνη κλίση προς την πλευρά του κτιρίου, με άμεσο κίνδυνο να πέσει πάνω στο τέμενος προκαλώντας την πλήρη κατάρρευσή του. Και πάλι πραγματοποιήθηκαν επιδιορθώσεις και επισκευές. Τον 19ο αι. πια, πιθανόν μετά τον σεισμό του 1809, είχε καταστεί εντελώς ερείπιο. Τα μοναστηριακά κτίσματα ερειπώθηκαν πλήρως και δεν κατοικήθηκαν ξανά.
Το 1819 φαίνεται ότι έγινε η τελευταία επιδιόρθωση του ναού. Από τότε και μετά δεν γίνεται πια καμιά αναφορά στο θέμα.
Την περιγραφή του Αγίου Πέτρου μας δίνει ο Gerola στις αρχές του 20ού αι.: Ο ναός σήμερα είναι εν μέρει κατεστραμμένος και καταχωμένος, ενώ τμήμα του μετατράπηκε σε τζαμί. Ο μικρός μιναρές βρίσκεται στη νοτιοδυτική γωνία αλλά το αρχικό καμπαναριό, όπως και στις άλλες λατινικές εκκλησίες, θα ήταν στην ανατολική μεριά. Στο δυτικό τοίχο ανοίγεται μεγάλο στρογγυλό παράθυρο πιθανόν στη θέση μεγάλου ενετικού δίλοβου παραθύρου. Στον ανατολικό τοίχο ψηλά βρίσκεται ένα άλλο ορθογώνιο καινούριο παράθυρο. Στο βόρειο τοίχο έχουν ανοιχτεί πάλι από του Τούρκους δέκα παράθυρα σε δύο σειρές και ένα στρογγυλό. Τέλος στη βόρεια πλευρά βρίσκονται έξι παλιά παράθυρα με ημικυκλικά τόξα.
Το 1915 το τέμενος του Σουλτάν Ιμπραήμ δεν απέφυγε τις βάνδαλες πράξεις κατά των μουσουλμανικών τεμενών. Ένας κλίβανος μεταλλευμάτων που είχε κατασκευαστεί επί οθωμανικής κυριαρχίας κατεδαφίστηκε, ενώ τμήμα του αρχικού βορειοανατολικού παρεκκλησίου έγινε δεξαμενή. Από τότε και μετά εγκαταλείφθηκε και κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών μισθώθηκε από την Εθνική Τράπεζα στον εκ Χανίων Γεώργιο Αναγνωστάκη, ο οποίος μετέτρεψε το μνημείο σε ξυλουργείο και σχιστήριο.
Την ίδια περίοδο, όλος ο χώρος βορειοανατολικά του ναού καλύφθηκε από εγκαταστάσεις της ποτοποιίας Κονιόρδου και αμέσως μετά κατασκευάστηκε και λειτούργησε για χρόνια το κτίριο του κέντρου διασκέδασης Καστέλα.
Στον σεισμό του 1926 κατέρρευσε το ανατολικό μέρος της στέγης του ναού. Την περίοδο του Μεσοπολέμου, το δυτικό μέρος του κτιρίου λειτούργησε ως ξυλουργείο. Για ένα διάστημα, μετά τη χρήση του ως ξυλουργείου, μετατράπηκε σε κινηματογράφο.
Το 1943 αγοράστηκε από την ενορία του Αγίου Δημητρίου αντί δυο εκατομμυρίων κατοχικών δραχμών. Ακολούθησαν για χρόνια δικαστικοί αγώνες για την έξωση του μισθωτή ο οποίος τελικά, εγκαταλείποντάς το, επέφερε και επιπλέον βλάβες στο κτίριο. Το χειρότερο είναι ότι η ενορία, οι επιτροπές και οι εκκλησιαστικές αρχές της πόλης το εγκατέλειψαν για πολλά χρόνια στην τύχη του.
Τελικά, αποφασίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού να επιτραπεί μόνο επετειακή λειτουργία και ο Άγιος Πέτρος να παραμείνει επισκέψιμο μνημείο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και συγκεκριμένα μεταξύ των ετών 1972 και 1974 άρχισαν εργασίες αποκατάστασης του κτιρίου με στερεωτικές εργασίες.
Την τελευταία 20ετία, τόσο το καθολικό όσο και τα προσκτίσματα της μονής αναστηλώθηκαν, ενώ έχουν αποκαλυφθεί σημαντικά ευρήματα σε όλο τον περιβάλλοντα χώρο που ανήκουν στις περιόδους της Αραβοκρατίας, της β΄ βυζαντινής και της πρώιμης Ενετοκρατίας.

ΚΑΛΟ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΑ ΝΑ ΜΗΝ ΤΑ ΧΑΝΟΥΜΕ....

Πρεμιέρα για το φεστιβάλ Τέχνη Καθ' Οδόν !

Την Δευτέρα

Το 2ο Παγκρήτιο Φεστιβάλ Δρόμου «Τέχνη καθ’ οδόν» του Δήμου Ηρακλείου έρχεται από Δευτέρα 3  έως Παρασκευή 7 Ιουλίου για να μετατρέψει και πάλι ολόκληρο το Ηράκλειο σε μια μεγάλη καλλιτεχνική σκηνή! Επί πέντε ημέρες , περισσότεροι από 500 καλλιτέχνες, σε περισσότερους από 20 δρόμους και πλατείες, καλούν τους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης να συμμετάσχουν με την καρδιά τους σε αυτήν την γιορτή του πολιτισμού. 

Η επίσημη έναρξη του φετινού «Τέχνη καθ΄ οδόν» έχει προγραμματιστεί για την Δευτέρα 3 Ιουλίου, στις 21.15 με θέατρο σκιών από τον  Άθω Δανέλλη και τον Γιάννη Παπαδόπουλο, παράσταση των Active Flow Perfomances και συναυλία του διεθνούς φήμης συγκροτήματος των Encardia. 

Νωρίτερα θα έχουν ανοίξει τις πύλες τους για το κοινό έξι εκθέσεις, ανάμεσα στις οποίες κι εκείνη του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Μια πρωτοποριακή έκθεση που ετοιμάστηκε από το πρόγραμμα διάχυτης νοημοσύνης του Ινστιτούτου και αποτελεί έναν «διάλογο» της τέχνης με την τεχνολογία (τα εγκαίνια  θα γίνουν στις 19.30). 
Το 2ο «Τέχνη καθ΄ οδόν» διοργανώνεται από τον Δήμο Ηρακλείου, με την στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και του Οργανισμού Λιμένος Ηρακλείου και την πολύτιμη βοήθεια πολλών ακόμα φορέων, όπως του Ινστιστούτου Πληροφορικής του Ι.Τ.Ε., του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Νομού Ηρακλείου, του Εμπορικού Συλλόγου, της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας Κρήτης, του Συλλόγου Κινηματογραφιστών Ηρακλείου, ωδείων, τοπικών πολιτιστικών συλλόγων και των Εθελοντών του Δήμου. 

Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ: https://www.heraklion.gr/files..

ΠΗΓΗ cretalive

ΡΙΞΤΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΚΙ ΕΔΩ.....

SOMACARE

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΡΕΜΑΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Ξεκινάμε σήμερα!! Δηλώστε συμμετοχή!!

ΔΡΑΚΟΝΤΕΙΑ ΜΕΤΡΑ ΑΚΟΥΜΕ...ΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ...ΑΣ ΜΑΘΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΑ...

Από που προήλθε η φράση «δρακόντεια μέτρα». Στην αρχαία Αθήνα οι σκληροί νόμοι του Δράκοντα προέβλεπαν θάνατο ακόμα και για την κλοπή ενός μήλου! Το απροσδόκητο τέλος του νομοθέτη από ασφυξία 

Η Αθήνα είναι ταυτισμένη ιστορικά με την γενέτειρα της δημοκρατίας.
 Ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους για την θέσπιση της αθηναϊκής δημοκρατίας  ήταν η εισαγωγή ενός γραπτού κώδικα νόμων που θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνο από το δικαστήριο. Η εφαρμογή αυτού του κώδικα αυτομάτως θα καταργούσε τους ήδη υπάρχοντες «άγραφους» νόμους, που συχνά ήταν άδικοι για τις χαμηλότερες τάξεις και ευνοούσαν τους αριστοκράτες. 
Ο άνθρωπος που χρίστηκε το 624 π.Χ ως ο καταλληλότερος από τους Αθηναίους για την δημιουργία του νομοθετικού συστήματος ήταν ο Δράκων. Έζησε στην Αθήνα τον 7ο αιώνα π.Χ. 
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι προφορικοί νόμοι ήταν προνόμιο των αριστοκρατών. Αυτό σήμαινε ότι το νομικό σύστημα ήταν άδικο και οι χαμηλότερες τάξεις δεν μπορούσαν να δικαιωθούν εύκολα σε κάθε περίπτωση. 

Η σκαλισμένη μορφή του Δράκοντα στην βιβλιοθήκη του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ


 Λίγα πράγματα είναι γνωστά για τον ίδιο. Σύμφωνα με ορισμένες αρχαίες αναφορές, ο θάνατός του προήλθε από ασφυξία μετά από μια εξαιρετική ομιλία που είχε δώσει στο θέατρο της Αίγινας. Υπάρχει η εκδοχή ότι το ενθουσιώδες κοινό άρχισε να ρίχνει πάνω του πανωφόρια και άλλα ρούχα ως ένδειξη θαυμασμού και εκτίμησης. Η υπερβολή αυτή οδήγησε στον απροσδόκητο θάνατό του.
 Το 621 π.Χ, καθιερώθηκε ο νέος γραπτός κώδικας, χαραγμένος αρχικά σε ξύλινες πινακίδες. 
Αυτό σήμαινε πως όσοι γνώριζαν ανάγνωση ήταν σε θέση να αντιληφθούν το περιεχόμενό του.
 Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, η αυστηρότητα των έγγραφων νόμων του Δράκοντα άφηναν την αίσθηση ότι ήταν γραμμένοι με αίμα και όχι με μελάνι. Το γεγονός αυτό σύμφωνα με τον αρχαίο συγγραφέα είχε αντίκτυπο στην πραγματικότητα γιατί τόσο η κλοπή ενός μήλου όσο και η τεμπελιά είχαν ως τιμωρία τον θάνατο, ο οποίος ήταν δεδομένος και για τα «πραγματικά» εγκλήματα ή παραβάσεις.  Παρά το γεγονός ότι οι νόμοι του Δράκοντα ήταν ίσοι απέναντι σε όλους τους πολίτες της Αθήνας, άσχετα με την κληρονομιά, την κοινωνική τάξη ή τον πλούτο, ήταν σκληροί, αυστηροί και σοβαροί ακόμα και για μια κακή συνήθεια που μπορεί να είχε ένας πολίτης.

 Ο Δράκων έκανε διαχωρισμό μεταξύ του εκ προμελέτης φόνου και του εξ αμελείας. Άφησε στην δικαιοδοσία του Αρείου Πάγου την δίκη του εκ προμελέτης φόνου, και διόρισε πενήντα ένα δικαστές (εφέτες), οι οποίοι δίκαζαν τους εξ αμελείας.
 Οι περισσότεροι από τους νόμους του αντικαταστάθηκαν από αυτούς του Σόλωνα ενώ εξαίρεση αποτελούσε ο νόμος περί ανθρωποκτονίας  που παρέμεινε ως είχε. 
Ακόμα και σήμερα η χαρακτηριστική  έκφραση «Δρακόντεια μέτρα» χαρακτηρίζει μια κατάσταση που απαιτεί εξαιρετικά αυστηρά μέτρα για την διαχείριση της. Αναφέρεται σε περιπτώσεις λήψης αυστηρών – σκληρών μέτρων 

  Πηγή: http://www.mixanitouxronou.gr 

Red Army Choir - Dark Eyes (Очи чёрные) - SUBTITLES

Νάτους πάλι τους Δροσουλίτες!

Η παράδοση λέει: «...Φτάνουν στο Φραγκοκάστελο και στον πασά ποσώνου, κι εκείνος δούδει τ' όρντινο κι ευτύς τσοι ξαρματώνου. Ούλους τσοι ξαμαρτώσασι και τσοι μπισταγκωνίζου και τότες δα το νιώσασι πως δεν ξαναγυρίζου...».

Κάθε χρόνο τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου λίγο πριν ανατείλει ο ήλιος, με την πρωινή δροσιά,  εμφανίζονται στη θέση Θυμέ Κάμπος στην επαρχία των Σφακίων, οι Δροσουλίτες. Μια στρατιά από νεκρούς πολεμιστές με αστραφτερές πανοπλίες προελαύνει προς τη θάλασσα πάνω απ΄ το Φραγκοκάστελο, το κάστρο που στέκει ακόμα εκεί για πάνω από 600 χρόνια, κτισμένο από τους Ενετούς, σαν ήρθαν κάποτε στο νησί.
Στα 1340 οι φεουδάρχες των Χανιών ζήτησαν από τη Βενετία να χτιστεί ένα φρούριο κοντά στην εκκλησιά του Αγίου Νικήτα, στα Σφακιά, για ν' ασφαλίσουν, απ' τις κουρσάρικες επιδρομές, τον ορμίσκο που βρίσκεται εκεί κοντά, μα προπαντός για να' χουν ένα στήριγμα στην «καταστολή των εξεγέρσεων» των κατοίκων της περιοχής. Η Γαληνότατη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου δεν είχε αντίρρηση στο χτίσιμο, μα δεν έδιδε τ' απαραίτητα χρήματα. Μπροστά όμως στην επιμονή των φεουδαρχών υποχώρησε και στα 1371 αποφασίστηκε η ανέγερση του φρουρίου.
Έτσι, ξαφνικά, η άλλοτε ερημική περιοχή γίνηκε σωστό μελισσολόι. Οι Βενετσιάνοι έφεραν εργάτες και μαστόρους, πετροκόπους και κουβαλητάδες, κόσμο και κόσμο και τους έριξαν στη δουλειά. Άλλοι άνοιγαν θεμέλια, άλλοι κουβαλούσαν υλικά, άλλοι έκοβαν ξύλα. άλλοι έφτιαχναν ασβεστοκάμινα. Βιάζονταν να τελειώσουν μιαν ώρα γρηγορότερα, γιατί φοβούνταν να μένουν σ' αυτό τον επικίνδυνο τόπο. Κι είχαν δίκιο να φοβούνται. Οι Σφακιανοί που ποτέ δεν κάθονταν με σταυρωμένα χέρια, κινήθηκαν και τώρα. Μόλις συνειδητοποίησαν τις προθέσεις των καταχτητών έκαμαν επιδρομή κι έσφαξαν αρκετούς. Οι απώλειες συμπληρώθηκαν και ταυτόχρονα πάρθηκαν ισχυρά μέτρα ασφαλείας. Στρατός φύλαγε όλη μέρα τους εργαζόμενους και το βράδυ όλοι έμπαιναν σε βάρκες, πήγαιναν στα καράβια που ήσαν στ' ανοιχτά αγκυροβολημένα και αυτά περνούσαν τη νύχτα.
Μα οι Σφακιανοί με αρχηγούς τα έξι ηρωικά αδέρφια, τους Πατσούς, γκρέμιζαν τη νύχτα ό,τι οι Βενετσιάνοι έχτιζαν την ημέρα και συγχρόνως χαλούσαν τ' ασβεστοκάμινα.Οι καταχτητές τότε φέρανε πολύ στρατό, ζώσανε τον τόπο γύρω, μέρα νύχτα, και το κάστρο χτίστηκε. Σ' αυτό το διάστημα κατάφεραν κι έπιασαν τα έξι αδέρφια, τους Πατσούς, και τους κρέμασαν στους πύργους και στην είσοδο του φρουρίου...

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας πέρασε, όπως ήταν φυσικό, στα χέρια των καινούριων καταχτητών κι εδώ ήρθε ο πρωτομάρτυρας της Λευτεριάς, ο Δασκαλογιάννης με τις 70 κεφαλές του σηκωμού και παραδόθηκε στους Τούρκους.
Η παράδοση λέει: «...Φτάνουν στο Φραγκοκάστελο και στον πασά ποσώνου, κι εκείνος δούδει τ' όρντινο κι ευτύς τσοι ξαρματώνου. Ούλους τσοι ξαμαρτώσασι και τσοι μπισταγκωνίζου και τότες δα το νιώσασι πως δεν ξαναγυρίζου...».
Κι ύστερα πάλι λένε πως εκείνος που υπερασπίστηκε το κάστρο εκείνη την εποχή ήταν ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης με τους στρατιώτες του.
Άνθρωπος μορφωμένος με σπουδές στην Ιταλία που ασχολήθηκε με το εμπόριο καπνού στην Τεργέστη και δημιούργησε αξιόλογη περιουσία. Η παράδοση λέει ότι σε ένα απ΄ τα ταξίδια του στους Αγίους Τόπους βαφτίστηκε χατζής στον Ιορδάνη ποταμό κι από κει προέκυψε το όνομα Χατζημιχάλης. Ο Το 1816 γίνεται μέλος της Φιλικής Εταιρείας και με δικά του χρήματα οργανώνει το πρώτο ιππικό σώμα στην Ελλάδα και συμμετέχει στην Επανάσταση. Τον Μάρτιο του 1826 ναυλώνει τρία καράβια με 800 εθελοντές με προορισμό τον Λίβανο για να βοηθήσει τον εμίρη Μπασίρ κατά των Οθωμανών. Αυτό θα εξυπηρετούσε την Επανάσταση, αφού ο σουλτάνος θα έστελνε στρατεύματα για να αντιμετωπίσει το νέο μέτωπο και θα μείωνε τη στρατιωτική του δύναμη στον ελλαδικό χώρο. Ο αντιπερισπασμός απέτυχε. Αναγκαστικά ο Χατζημιχάλης επέστρεψε στην Ελλάδα και σε συνεργασία με τον Φαβιέρο απελευθέρωσε την Κάρυστο. Ακολούθησαν αποστολές στην Πελοπόννησο όπου βρισκόταν ο Ιμπραήμ και από κει πέρασε στη Στερεά και πολέμησε δίπλα στον Καραϊσκάκη στη μάχη του Φαλήρου. Τη γενναιότητα του Χατζημιχάλη και των ανδρών του την εξάρει και ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του.

Τέλος του 1827 τον κάλεσαν στην Κρήτη να αναλάβει την ηγεσία των επαναστατών. Η επανάσταση στην Κρήτη ξεκίνησε απ΄ τα Σφακιά με πολλές επιτυχίες. Οι Οθωμανοί βλέποντας ότι δεν μπορούσαν να την καταπνίξουν, ζήτησαν τη βοήθεια του Μωχάμετ Άλη της Αιγύπτου. Παράλληλα, γίνονταν διπλωματικές προσπάθειες ώστε να προβληθεί το θέμα της ένταξης της Κρήτης στο νέο ελληνικό κράτος. Εκείνος αποβιβάστηκε στη Σούδα με πολυάριθμο στρατό και κατάφερε να πάρει το μεγαλύτερο μέρος της Κρήτης. Ο Νταλιάνης κατεβαίνει στην Κρήτη και οργανώνει ένα αξιόμαχο σώμα αποτελούμενο από 100 ιππείς και γύρω στους 500 πεζούς. Λέγεται ότι στο ταξίδι προς την Κρήτη συναντήθηκε με το αγγλικό Γουόορσπάιτ που έφερνε τον Καποδίστρια στο Ναύπλιο.
Στις 5 Ιανουαρίου ο Νταλιάνης φθάνει στη Γραμβούσα με το μπρίκι «Λεωνίδας». Αρχικά την επέλεξε σαν ορμητήριο και μετά το μετέφερε στα Σφακιά. Ο Αλβανός πασάς της Κυδωνίας, ο Μουσταφά, στρατοπέδευσε στις Βρύσες του Αποκόρωνα, προειδοποιώντας τους Σφακιανούς να μην ανακατευτούν. Οι Σφακιανοί δεν έδωσαν σημασία στις απειλές του. Στις 8 Μαΐου ένα τμήμα ιππικού και πεζών υπό τους Χατζημιχάλη, Μανουσογιαννάκη και Δεληγιαννάκη στήνουν ενέδρα και σκοτώνουν ένα τμήμα Τούρκων από το Ρέθυμνο που ερχόταν να ενισχύσει το Μουσταφά. Σκότωσαν 40 άνδρες και αιχμαλώτισαν πολλούς. Εξοργισμένος ο Μουσταφά έστειλε τελεσίγραφο στο Χατζημιχάλη. Η διαταγή ήταν απλή και ρητή: σε 10 μέρες έπρεπε να εγκαταλείψει το νησί. Ο Χατζημιχάλης του απάντησε ότι κατέβηκε στην Κρήτη για πολεμήσει και με τη βοήθεια του Θεού να νικήσει. Ο Μουσταφά προσπάθησε να δελεάσει τους Κρητικούς με προνόμια, αν έμεναν αμέτοχοι στον αγώνα εναντίον του «ξένου».
Ο Χατζημιχάλης καταλαμβάνει το Φραγκοκάστελο, κατασκευάζει τρεις προμαχώνες και περιμένει τον Μουσταφά. Οι Σφακιανοί τον πιέζουν να αφήσει γύρω στους 100 άντρες του εκεί και εκείνος με τους υπόλοιπους να πάνε στα Κολοκάσια, που ήταν ψηλά στο βουνό και από ΄κει να χτυπήσουν όταν επιτεθεί ο Μουσταφά στο φρούριο. Δεν υπήρχε εμπειρία σε μάχες με ιππικό σε πεδιάδα και δεν θα μπορούσαν να βοηθήσουν. Εκείνος όμως δεν σήκωνε κουβέντα και ήθελε το ιππικό.Έτσι έμεινε στο Φραγκοκάστελο με 500 άνδρες και 100 ιππείς. 37 απ΄ τη Γραμβούσα και 50 Σφακιανοί με αρχηγούς το Δεληγιαννάκη, τον Παπαδογιάννη και τον Τσουδερό στρατοπεδεύουν στο χωριό Πατσιανός.
Στις 13 Μαϊου ο Μουσταφά επικεφαλής 8.000 πεζών, 400 ιππέων και με έξι κανόνια ξεκινά από τις Βρύσες για το Φραγκοκάστελο. Μόλις φτάνει στο Καψόδασος έχει οπτική επαφή με το Φραγκοκάστελο. Η επίθεση ξεκινά ξημέρωμα της 17ης Μαΐου. Η μάχη ήταν άνιση. Οι στρατιώτες του Χατζημιχάλη που ήταν στον προμαχώνα έμειναν γρήγορα από πυρομαχικά κι έτσι οι Οθωμανοί τον κατέλαβαν σκοτώνοντας τους όλους. Εκεί σκοτώνεται και υπασπιστής του Χατζημιχάλη, ο Κυριακούλης Αργυροκαστρίτης.
Ο Χατζημιχάλης βγαίνει από το φρούριο με τους ιππείς του για να μπορέσουν οι υπερασπιστές που ήταν στους προμαχώνες να μπουν στο φρούριο. Στην πύλη του κάστρου δόθηκε η μεγάλη μάχη. Η πύλη έφραξε απ τους νεκρούς. Ο Χατζημιχάλης με μερικούς στρατιώτες ψάχνουν άλλο σημείο πρόσβασης. Οι Οθωμανοί τον περικυκλώνουν. Πολεμά γενναία μέχρι την τελευταία στιγμή. Κάποια στιγμή το σπαθί του έσπασε και το άλογό του σκοτώθηκε. Οι Οθωμανοί τον κατακρεούργησαν. Το κεφάλι του το πήγαν τρόπαιο στο Μουσταφά. Εκείνος θύμωσε γιατί ήθελε τον Χατζημιχάλη ζωντανό. Λίγες μέρες αργότερα η μοναχή Μαγδαληνή βρήκε το άταφο πτώμα και το κεφάλι και τα έθαψε στο εκκλησάκι του Άγιου Χαράλαμπου. Λένε πως έπρεπε να ακούσει τους Σφακιανούς και να δοθεί η μάχη στα βουνά. Ίσως υπερεκτίμησε τις δυνάμεις του. Οι Σφακιανοί λένε «ήτονε κουζουλός και δεν εγροίκα κανέναν. Εμείς του΄παμε να πάει τσι Μαδάρες (στα βουνά), αλλά αυτός κάθισε στο Καστέλι και όχι μόνο αυτό, ήθελε να βγει και στον κάμπο να κάμει πόλεμο και πήρε τα παλικάρια του στο λαιμό του».
Η πολιορκία του κάστρου συνεχίστηκε. Επτά ημέρες ο Μουσταφά το πολιορκούσε, αλλά και αυτός ήταν μακριά από τις βάσεις ανεφοδιασμού. Οι υπερασπιστές κράτησαν μέχρι το τέλος. Έτσι, στις 24 Μαΐου ήρθε σε συμφωνία με τους υπερασπιστές του κάστρου να το παραδώσουν. Το τέλος της μάχης βρίσκει 800 Τούρκους νεκρούς και πάνω από 350 από την ελληνική πλευρά. Ο Μουσταφά κατέστρεψε τους πύργους του κάστρου προς την ξηρά και πήρε τον δρόμο της επιστροφής. Χίλιοι περίπου Σφακιανοί συγκινημένοι από τη θυσία του Χατζημιχάλη θέλησαν να πάρουν εκδίκηση. Στις μάχες που ακολούθησαν σκοτώθηκαν 1.700  Οθωμανοί .
Το κάστρο ερήμωσε και η άμμος σκέπασε τα άταφα πτώματα. Η παράδοση λέει πως αν το σώμα είναι άταφο η ψυχή δεν ησυχάζει. Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε και κάποιο ξημέρωμα του Μαΐου τσοπάνηδες είδαν πάνω απ τη Μονή του Αγίου Χαραλάμπους, στρατιά ολόκληρη από ανθρώπινες μαυροφορεμένες σκιές, πεζούς και καβαλάρηδες με όπλα και σπαθιά να προελαύνουν προς τη θάλασσα. Το φαινόμενο αυτό οι ντόπιοι το ονόμασαν Δροσουλίτες γιατί εμφανίζονταν μόνο με τη δροσιά της αυγής. Κάποιος τότε θυμήθηκε την ιστορία του Χατζηγιάννη Νταλιάνη και των στρατιωτών του. Ίσως ήταν οι ψυχές τους λένε. Το 1890 ένα απόσπασμα Τούρκων που είδε το φαινόμενο τρόμαξε και πήρε θέση μάχης! Το ίδιο συνέβη και στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής όταν οι άνδρες ενός γερμανικού αποσπάσματος θεώρησαν τις σκιές αντάρτες και έριξαν με τα πολυβόλα νομίζοντας ότι έγινε απόβαση. Ερμηνείες του φαινομένου Κάποιοι μίλησαν για φαινόμενο «ανώτερου αντικατοπτρισμού» από στρατιώτες της Λιβύης. Ακόμα κι αν ίσχυε η απόσταση είναι μεγαλύτερη των 40 μιλίων και οι στολές είναι εντελώς διαφορετικές. Πολλοί είναι πεπεισμένοι ότι πρόκειται για φαντάσματα. Ο στρατηγός Χρήστος Νταλιάνης, δισέγγονος του Χατζημιχάλη, το 1928, απευθύνθηκε στην Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών όπου χαρακτήρισαν το φαινόμενο ως μεταφυσικό. Κάποιοι μίλησαν για διάθλαση του φωτός. Κάτι ανάλογο με το ουράνιο τόξο. Ωστόσο, στην ιστορία έχουμε ανάλογα παραδείγματα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, αφού προηγήθηκε ένα «φως μέγα», παρουσιάστηκαν «φαντάσματα και είδωλα…ενόπλων ανδρών. Κάτι ανάλογο ήταν και το φαινόμενο των Αγγέλων του Mons στον Α’ Παγκόσμιο, όπου κατά τη διάρκεια της μάχης του Mons του Βελγίου εμφανίστηκαν ανθρώπινες σκιές πάνω απ τους στρατιώτες. Παρόμοια φαινόμενα έχουν παρουσιαστεί στη Σκωτία και στη Σιλεσία.
Κάθε χρόνο λένε από τις 27 Μαΐου ίσαμε τις αρχές του Ιούνη οι Δροσουλίτες κάνουν την εμφάνισή τους……
 

ΠΗΓΕΣ:
Cretalive